Tác giả: TS Hồ Đắc Thái Hoàng
Khi nhắc đến “đô thị thông minh”, chúng ta thường bị vây hãm bởi những hình ảnh hào nhoáng về robot tự hành, cảm biến dày đặc hay những “siêu ứng dụng” đa năng. Nhưng liệu một thành phố sở hữu hàng trăm ứng dụng có thực sự thông minh hơn một thành phố chỉ có một nền tảng duy nhất nhưng giải quyết được gốc rễ vấn đề của cư dân?
Bảng xếp hạng IMD Smart City Index 2025 vừa được công bố bởi Viện Phát triển Quản lý Quốc tế (Thụy Sĩ) đã đưa ra một câu trả lời thực chứng. Thay vì đo lường số lượng thiết bị đầu cuối, IMD đánh giá sự thành công của một đô thị dựa trên chính nhận thức của cư dân về việc công nghệ đã thực sự cải thiện chất lượng sống của họ như thế nào.
Định nghĩa lại “Smart City”: Công nghệ chỉ là công cụ, con người mới là mục tiêu
Theo báo cáo IMD 2025, tư duy quản trị đô thị hiện đại đã chuyển dịch từ “chạy đua vũ trang công nghệ” sang “quản trị dựa trên dữ liệu”. Phương pháp luận của IMD không chỉ dựa trên cảm tính; họ sử dụng dữ liệu cứng trong 3 năm gần nhất với trọng số 3:2:1 để đảm bảo tính liên tục và chiều sâu của sự phát triển.
Báo cáo xác lập một định nghĩa cốt lõi:
“Smart city = data-enabled, citizen-centered urban governance” (Đô thị thông minh là quản trị đô thị lấy người dân làm trung tâm, được hỗ trợ bởi dữ liệu)
Đáng chú ý, kết quả khảo sát từ 146 thành phố toàn cầu cho thấy một thực tế sắc sảo: Nhà ở giá rẻ là ưu tiên hàng đầu của cư dân tại 110/146 thành phố. Điều này minh chứng rằng một đô thị thông minh thực thụ phải giải quyết được 3 trụ cột:
- Livability (Khả năng sống tốt):Giải quyết các bài toán sát sườn như nhà ở, y tế và an toàn.
- Sustainability (Bền vững):Công nghệ phải giúp thành phố vận hành xanh hơn.
- Governance (Quản trị):Năng lực ra quyết định chính xác dựa trên dữ liệu thực.
Học gì từ “Ngũ đại anh hào” thế giới?
Năm 2025, 5 thành phố dẫn đầu thế giới đã chứng minh rằng “thông minh” không phải là một khuôn mẫu chung, mà là khả năng giải quyết bài toán bản địa bằng dữ liệu:
- Zurich (Hạng 1) – Quản trị tinh gọn:Tập trung tuyệt đối vào dịch vụ công lấy người dùng làm trung tâm (User-centric). Zurich không phô trương công nghệ mà tập trung vào việc tinh giản bộ máy hành chính để nâng cao trải nghiệm cư dân.
Hình 1. Zurich: nhu cầu người dân, đổi mới trong chính quyền, dịch vụ công lấy người dùng làm trung tâm và chuyển đổi số để giữ và nâng cao chất lượng sống
- Oslo (Hạng 2) – Chiến lược Khí hậu:Tại đây, “thông minh” đồng nghĩa với “xanh”. Công nghệ được sử dụng như công cụ then chốt để đạt mục tiêu không phát thải khí nhà kính.
Hình 2. Oslo: “thông minh” gắn trực tiếp với mục tiêu khí hậu
- Geneva (Hạng 3) – Mở dữ liệu (Open Data):Geneva coi chuyển đổi số là ưu tiên hành động công. Hệ thống thông tin lãnh thổ (SITG) của họ cho phép cộng đồng truy cập dữ liệu không gian để cùng tham gia vào các cuộc tranh luận công và tạo ra tri thức mới.
Hình 3. Geneva: chuyển đổi số của bộ máy công và mở dữ liệu
- Dubai (Hạng 4) – Hệ sinh thái nền tảng:Với ứng dụng hợp nhất DubaiNow và các chiến lược AI/Blockchain, Dubai Data Initiative, AI Roadmap, AI ethics, Blockchain Strategy, Paperless Strategy. Dubai biến dữ liệu thành năng lực vận hành đô thị “một cửa” xuyên suốt.
Hình 4. Dubai: mô hình “nền tảng – hệ sinh thái”
- Abu Dhabi (Hạng 5) – Chính phủ vận hành bằng AI: Đặt mục tiêu 100% cloud có chủ quyền cho vận hành chính phủ, 100% số hóa và tự động hóa quy trình, xây dựng nền tảng ERP thống nhất và triển khai hơn 200 giải pháp AI.
Hình 5. Abu Dhabi: đô thị thông minh theo hướng “AI-powered government”
Điểm chung của các “anh hào” này là họ không sao chép nhau. Họ xác định được nỗi đau của đô thị mình và dùng dữ liệu để giải quyết nó. Đây cũng chính là kim chỉ nam mà Thành phố Huế đã chọn khi bắt đầu hành trình Hue-S từ 8 năm trước.
Hue-S sau 8 năm: “Hạ tầng mềm” của niềm tin
Nhìn lại hành trình từ năm 2018, Huế đã chọn một hướng đi rất tiệm cận với tư duy quốc tế: Lấy phản ánh của người dân làm “đầu vào” cho mọi quyết định điều hành. Sau gần một thập kỷ, Hue-S đã xây dựng được một bộ chỉ số ấn tượng:
- Hơn 1,3 triệu tài khoảnđăng ký.
- Hơn 000 tài khoảnđược xác thực qua VNeID.
- Tích hợp trên 50 chức năngvà kết nối với 650 camera thông minh.
Sự thành công của Huế không nằm ở việc sở hữu một “siêu ứng dụng”, mà nằm ở năng lực tạo ra một vòng phản hồi khép kín. Theo các báo cáo từ Trung tâm Điều hành thông minh (IOC) thành phố:
“Hệ thống đã giúp rút ngắn thời gian xử lý các vấn đề từ 60-70%, thậm chí có những lĩnh vực lên đến 90%. Quan trọng hơn, nó tạo ra một cơ chế giám sát công khai, buộc bộ máy nhà nước phải thay đổi thực chất.”
Hình 6. Hue: citizen-centricity, mobile-first super app & “hạ tầng mềm” của niềm tin
Huế đã thành công trong việc xây dựng “hạ tầng mềm” của niềm tin. Người dân tin rằng tiếng nói của họ được lắng nghe, được xử lý và được minh bạch hóa trên nền tảng số. Đây là nền tảng xã hội mà không công nghệ đắt tiền nào có thể mua được.
Khoảng trống chiến lược: Từ “Siêu ứng dụng” đến “Hệ điều hành dữ liệu”
Dù đã đi đúng hướng, nhưng khi đối chiếu với những tiêu chuẩn khắt khe từ Top 5 thế giới, Huế vẫn còn những “khoảng trống” cần khỏa lấp để chuyển mình từ một đô thị kết nối sang một đô thị điều hành bằng dữ liệu:
- Kiến trúc dữ liệu cấp cao:Huế đang mạnh ở lớp ứng dụng (app). Khoảng trống cần bù đắp là các công nghệ như Bản sao số (Digital Twin) và Trí tuệ không gian địa lý (Geospatial Intelligence). Ví dụ: Sử dụng Digital Twin để mô phỏng các kịch bản ngập lụt, từ đó đưa ra phương án di dời cổ vật và hiện vật di sản trước khi thiên tai xảy ra, thay vì chỉ phản ứng khi nước đã dâng.
- Nền kinh tế dữ liệu mở (Open Data Economy):Theo gương Geneva và Dubai, Huế cần chuyển đổi từ việc “chính quyền phục vụ dân” sang “dữ liệu nuôi dưỡng hệ sinh thái”. Việc mở dữ liệu có kiểm soát sẽ cho phép các doanh nghiệp khởi nghiệp và nhà nghiên cứu xây dựng thêm các giá trị mới trên nền tảng Hue-S.
- Liên thông dữ liệu sâu:Cần biến kho dữ liệu dùng chung thành “xương sống” thực sự, liên thông chặt chẽ với các bộ, ngành Trung ương để dữ liệu không bị “đóng băng” trong các ngăn kéo hành chính.
- Năng lực số của con người:Con người là hạ tầng mềm quan trọng nhất. Nếu cán bộ và cư dân không có kỹ năng số và kỷ luật dữ liệu, các nền tảng sẽ mãi chỉ là những “vỏ bọc” công nghệ.
Lời giải cho tương lai: Đô thị thông minh “phiên bản Huế”
Để nâng cấp lên giai đoạn 2, bài học từ các thành phố hàng đầu là: Đừng tập trung thêm tính năng, hãy tập trung vào năng lực ra quyết định.
Chiến lược “phiên bản Huế” cần đóng đinh vào 4 bài toán bản địa đặc thù: Di sản – Ứng phó thiên tai – Du lịch – Chính quyền phục vụ. Thay vì chỉ dừng lại ở “phản ứng nhanh”, hệ thống phải tiến tới “điều hành dự báo”. Hue-S hiện tại đóng vai trò là “cửa vào” (Front-end), nhưng tương lai của nó nằm ở “lõi sau” (Back-end) – một Hệ điều hành dữ liệu đô thị mạnh mẽ với các kịch bản dự báo dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI).
Mong đợi lộ trình phía trước
Đô thị thông minh không phải là một đích đến, mà là một hành trình liên tục nâng cấp năng lực quản trị để phục vụ con người. Công nghệ có thể mua được, nhưng dữ liệu và niềm tin của người dân thì phải tự xây dựng qua năm tháng.
Khi công nghệ đã trở thành lớp nền sẵn có, câu hỏi lớn nhất không còn là “Chúng ta sẽ mua thêm app gì?”, mà là: “Chúng ta sẽ sử dụng dữ liệu như thế nào để mỗi cư dân đều cảm thấy thành phố này đáng sống và đáng tin cậy hơn mỗi ngày?” và lúc đó chính là đô thị thông minh.
