Tác giả: TS Đặng Thanh Phú
Cứ đến mùa lũ, người dân và chính quyền Huế lại nơm nớp lo ngại về những thiệt hại do lũ lụt gây ra đối với con người và tài sản. Đây cũng là mối quan tâm và trăn trở của các nhà khoa học để tìm ra lời giải để sớm giải quyết được bài toán hóc búa này cho Huế.
Vấn đề lũ lụt đi vào Hội thảo khoa học
Ngày 17/9, Đại học Huế đã tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế với chủ đề “Khả năng chống chịu môi trường của các thành phố và vùng – từ hành động địa phương đến hợp tác khu vực”.
Đây là một hội thảo khoa học hay, có ý nghĩa thiết thực bởi hội thảo đã trở thành một diễn đàn trao đổi học thuật giữa các nhà khoa học của Huế với các chuyên gia của Đức, Lào để bàn về khả năng chống chịu môi trường của đô thị và vùng, quản lý rủi ro lũ lụt, quy hoạch không gian, quan trắc môi trường, cảnh báo sớm và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Từ kết quả đạt được, hội thảo đã chỉ ra được vấn đề lớn của Huế từ lũ lụt. Cụ thể, phần lớn khu vực ở Huế có nguy cơ lũ lụt ở mức độ cao với mức độ ngập lụt sâu hơn và phạm vi ngập lụt gia tăng trong tương lai. Gần 90% các vùng mới đô thị hóa và hạ lưu có nguy cơ ngập với mực nước sâu vượt quá 2 mét ở một số vị trí. Các chuyên gia nhận định mối nguy lũ lụt trong tương lai dự báo sẽ còn nghiêm trọng hơn.
Ngoài ra, khả năng phơi bày lũ lụt lan rộng và dự kiến tăng do quá trình đô thị hóa, tính dễ bị tổn thương còn góp phần gây ra những tác động nghiêm trọng và có xu hướng tiếp tục trầm trọng hơn nếu không có các hành động cụ thể.
Đáng chú ý, kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học cho thấy hơn ba phần tư, tương đương 76% dân số Huế hiện đang sinh sống trong khu vực có nguy cơ ngập. Thêm vào đó, 94% cơ sở y tế ở nội đô, 99% diện tích lúa và 72% đường giao thông tại khu vực hạ lưu nằm trong vùng ngập.
Theo các nhà khoa học, nguyên nhân gốc rễ làm gia tăng rủi ro lũ lụt và cần được giải quyết nhằm tránh gia tăng trong tương lai. Rủi ro lũ lụt ở Huế thường bị chi phối bởi nhiều nguyên nhân gốc rễ, như việc chuyển đổi hệ sinh thái tự nhiên thành đô thị với mức độ bê tông hóa và mật độ dân số cao, hay việc hạn chế trong việc lập kế hoạch có tính đến rủi ro càng làm trầm trọng thêm rủi ro lũ lụt. Do vậy, các nhà khoa học khuyến nghị cần giải quyết một cách có hệ thống các nguyên nhân gốc rễ của lũ lụt.
Chuyên gia trình bày tham luận tại Hội thảo
Lời giải từ Hội thảo khoa học
Để quản lý hiệu quả rủi ro lũ lụt trong tương lai, các nhà khoa học đã đưa ra một số khuyến nghị để giải quyết đồng thời cả mức độ phơi bày, tính dễ bị tổn thương và mối nguy hiểm.
Lụt ở Huế (2025). Nguồn: Trung tâm giám sát, điều hành đô thị thông minh TP Huế.
Theo các nhà khoa học, trước hết là nên dựa vào hệ sinh thái, trong đó dùng đa dạng sinh học và dịch vụ hệ sinh thái như một phần của chiến lược thích ứng tổng thể nhằm hỗ trợ người dân thích ứng với tác động bất lợi của biến đổi khí hậu.
Tiếp đó, cần ứng dụng công nghệ với tên gọi FRAME được phát triển từ dự án FloodAdaptVN do Đại học Huế và các đối tác thực hiện, nhằm tăng cường quản lý rủi ro lũ lụt và ứng phó với biến đổi khí hậu. Công cụ này cho phép dự báo dựa trên mối nguy sang cảnh báo sớm dựa trên tác động.
Ngoài ra, một số giải pháp có tính khả thi để giải quyết vấn đề lũ lụt ở Huế có thể tính đến như giải pháp công trình và hạ tầng xây dựng bao gồm hạ tầng cứng, hay công trình kỹ thuật để giảm thiểu rủi ro lũ và hỗ trợ thích ứng.
Việc cung cấp kiến thức, các dữ liệu hữu ích hay hướng đến phát triển năng lực dài hạn bằng cách nâng cao nhận thức, hành vi và kỹ năng cho mỗi người dân và cộng đồng dân cư thông qua các hoạt động tuyên truyền và đào tạo cũng hết sức cần thiết.
Về phía chính quyền, việc cập nhật, điều chỉnh cấu trúc quản trị, chính sách, khung pháp lý và quy trình lập kế hoạch chiến lược cũng như các cơ chế hợp tác liên ngành, đa cấp cũng được xem là giải pháp phù hợp và cần xem xét.
Có thể thấy, từ những vấn đề thực tiễn có tính cấp bách, bức thiết đã đi vào các hội thảo khoa học, được các nhà khoa học, chuyên gia phân tích, mổ xẻ để từ đó khuyến nghị các giải pháp phù hợp. Đã đến lúc cần nhiều hội thảo khoa học hơn nữa để các nhà khoa học tham gia luận giải các vấn đề có tính thực tiễn cao, qua đó giúp các nhà hoạch định chính sách có được những quyết sách đúng đắn, kịp thời và hiệu quả./.
