GIÁO DỤC VĂN HỌC TRONG NHÀ TRƯỜNG THPT TỪ GÓC NHÌN GIÁO DỤC HIỆN SINH

Giáo dục văn học cho học sinh THPT từ tinh thần của giáo dục hiện sinh là một điều cần thiết. Điều này không chỉ giúp khơi gợi sự hứng thú, niềm đam mê của việc đọc hay học văn; mà còn giúp học sinh nâng cao khả năng tự ý thức giá trị bản thân, sống chân thành với những lựa chọn, năng động trong tư duy phản biện và sáng tạo, nâng cao tinh thần trách nhiệm của chính mình trong mọi hoàn cảnh, cũng như gia tăng khả năng tự giáo dục và tự thức tỉnh bản thân. Những năng lực, phẩm chất này ít nhiều đã được định hướng cho học sinh thông qua việc giáo dục văn học nhìn từ Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Tuy nhiên, theo nhìn nhận của chúng tôi, việc tổ chức dạy học Ngữ văn ở bậc THPT hiện nay đang nặng về việc hướng dẫn phương pháp tiếp nhận tác phẩm văn học (thi pháp thể loại), thiếu sự chú trọng các giá trị văn học cốt lõi, cũng như đặc tính tự giáo dục của văn chương. Từ việc khảo sát lịch sử nghiên cứu vấn đề, chúng tôi nhận định vấn đề nghiên cứu mà đề tài hướng đến còn mới, chưa có đề tài nghiên cứu và tiến hành thực nghiệm việc giáo dục văn học trong nhà trường THPT từ góc nhìn giáo dục hiện sinh. Ngoài ra, hướng tiếp nhận tác phẩm từ góc nhìn giáo dục hiện sinh là một hướng tiếp cận độc đáo so với những hướng tiếp nhận thông thường trong chương trình Ngữ văn THPT hiện nay. Nhờ vào cách này, học sinh sẽ tự cảm nhận được sự gần gũi, thú vị và tính hữu ích mà những tác phẩm văn học mang lại cho chính mình. Một số biện pháp đề xuất trong đề tài (Tổ chức tọa đàm và giới thiệu tác phẩm văn học về chủ đề “Học cách chân thành với cuộc đời do chính bạn lựa chọn”, Tổ chức dạy học môn Ngữ văn theo định hướng nâng cao phẩm chất và năng lực giáo dục hiện sinh cho học sinh, Tăng cường khả năng tự tiếp nhận tác phẩm văn học theo định hướng giáo dục hiện sinh bằng hình thức sử dụng Phiếu đọc sách và viết Nhật ký đọc sách, giới thiệu sổ tay “Khám phá vẻ đẹp văn học từ góc nhìn giáo dục hiện sinh”) thể hiện sự mới mẻ và tính đa dạng trong việc giáo dục văn học ở nhà trường THPT. Việc giáo dục này không chỉ hướng học sinh đến việc tiếp nhận các tác phẩm văn học trong và ngoài sách giáo khoa một cách gần gũi, thiết thực; mà còn được ý thức cho các em một cách hệ thống thông qua các hoạt động trải nghiệm và cuộc thi bổ ích.

Đề tài mang tính cấp thiết trước tình trạng dạy và học bộ môn Ngữ văn hiện nay, nhất là trong bối cảnh sách giáo khoa Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 – môn Ngữ văn vừa được triển khai đầy đủ ở tất cả khối lớp. Bởi giá trị giáo dục của một số tác phẩm văn học mang cảm thức hiện sinh được định hướng trong chương trình, cũng như mục tiêu mà triết thuyết giáo dục hiện sinh hướng đến hoàn toàn phù hợp với yêu cầu về phẩm chất và năng lực mà chương trình đổi mới đề ra. Vì vậy, chúng tôi cho rằng đề tài khoa học này có tiềm năng ứng dụng trong môi trường học đường. Qua đó, giúp nhiều thế hệ học sinh thêm yêu thích bộ môn ngữ văn, cũng như tìm kiếm và xác lập giá trị bản sắc riêng cho chính mình. Đặc biệt, đề tài có giá trị trong việc định hướng cách tiếp cận các tác phẩm văn học từ góc nhìn này và là công cụ hỗ trợ hiệu quả cho việc dạy – học các bộ môn có thể tích hợp tinh thần giáo dục hiện sinh như: lịch sử, địa lý, kỹ năng sống, hoạt động trải nghiệm, âm nhạc, mỹ thuật,… Đề tài đã được thực nghiệm tại trường THPT Thuận Hóa. Kết quả của việc triển khai các biện pháp đã giúp học sinh trở nên tích cực hơn trong việc tiếp nhận văn học cũng như nhận thức các giá trị sống tích cực mang tinh thần giáo dục hiện sinh.

- Đề tài đề xuất sáng kiến tổ chức giáo dục văn học ở nhà trường THPT bằng nhiều hoạt động thiết thực, gần gũi; giúp gia tăng sự hứng thú và đam mê của học sinh đối với việc đọc sách, học văn; có tiềm năng ứng dụng trong môi trường học đường. - Cung cấp cho học sinh một cái nhìn cơ bản về đặc trưng của giáo dục hiện sinh. Từ đó, giúp các em có cách tiếp cận đa dạng, mới mẻ, thú vị các tác phẩm văn học từ góc nhìn này. Qua đó bồi dưỡng cho học sinh về lý tưởng sống đẹp và tinh thần tự “cam kết hiện sinh” đối với bản thân. - Đề tài là tài liệu tham khảo có ý nghĩa và giá trị trong việc giáo dục văn học từ góc nhìn này. Đây cũng là công cụ hỗ trợ hiệu quả cho việc dạy – học các bộ môn có thể định hướng tinh thần giáo dục hiện sinh như: Hoạt động trải nghiệm, Kỹ năng sống, Lịch sử, Địa lý, Âm nhạc, Mỹ thuật,…