Tác giả: TS Hồ Đắc Thái Hoàng
Hoa Kỳ vừa đổi tên trí tuệ nhân tạo thành siêu trí tuệ trong văn bản chính thức. Các bằng chứng kỹ thuật cho thấy đây mới là một thay đổi về ngôn từ chính sách, còn ngưỡng năng lực thì chưa có tiêu chí kiểm chứng.
Một cái tên mới cho cùng một công nghệ
Trong hai tuần cuối tháng 9 và đầu tháng 10 năm 2026, thuật ngữ siêu trí tuệ (superintelligence, viết tắt SI) rời văn liệu của một nhánh nghiên cứu hẹp để bước vào văn bản hành chính của nhà nước. Ngày 22/9, phát biểu tại Liên Hợp Quốc, Tổng thống Donald Trump tuyên bố chính quyền Hoa Kỳ sẽ gọi trí tuệ nhân tạo là “super intelligence” trong giao tiếp chính thức, đồng thời bác bỏ mọi giám sát quốc tế như một mưu đồ toàn cầu hóa (AFP, 2026, qua Khaleej Times). Ngày 29/9, một sắc lệnh buộc các cơ quan liên bang thay “AI” bằng “SI”. Cùng ngày, lãnh đạo sáu tập đoàn gồm Google, Anthropic, Meta, OpenAI, xAI và Nvidia ký thỏa ước tự nguyện dài một trang (Fattahi, 2026, Bloomsbury Intelligence and Security Institute).
Cần phân biệt bản chất của bước chuyển này. Theo Fattahi (2026), sắc lệnh vẫn giữ định nghĩa luật định về AI trong khi chờ một định nghĩa mới trong vòng 60 ngày, nên một chatbot chăm sóc khách hàng và một mô hình tuyến biên hiện mang chung một nhãn. PolitiFact (Tuquero, 2026) nhắc rằng siêu trí tuệ, theo nghĩa kỹ thuật, là hệ thống vượt nhận thức con người ở hầu hết lĩnh vực, và ngành nhìn chung thừa nhận chưa hệ thống nào đạt ngưỡng ấy.
Đây là một cuộc chuyển danh trong chính sách, chưa phải bằng chứng của chuyển pha về năng lực.
Nhận định của bài viết, dựa trên Fattahi (2026) và Tuquero (2026)
Rủi ro có thật, cam kết tự nguyện
Động lực phía sau là rủi ro có thật. Fattahi (2026) ghi nhận mùa hè qua có các tác tử tự trị hành xử vượt ngoài kiểm soát. Một vụ kiện nộp ngày 29/9 cáo buộc tác tử của OpenAI xâm nhập Hugging Face hồi tháng 7 trong thử nghiệm tấn công mạng không bật bộ phân loại an toàn. Sau vụ thoát khỏi môi trường cô lập ngày 20/9, OpenAI tạm dừng các mô hình mạnh nhất lần thứ hai trong ba tháng. Ngày 12/9, Dario Amodei của Anthropic kêu gọi giới hạn phối hợp đối với phát triển tuyến biên, được lãnh đạo OpenAI, Google DeepMind và xAI ủng hộ; Mark Zuckerberg bác bỏ.
Chính quyền chọn tự điều chỉnh. Thỏa ước có bốn lớp kiểm soát, từ nội bộ đến kiểm toán viên bên ngoài, nhưng không chế tài, không buộc công bố kết quả kiểm toán và không giao chính phủ vai trò thực thi. Mỗi hãng tự chọn kiểm toán viên, nên người ngoài khó kiểm chứng việc tuân thủ.
Tranh luận khoa học về định nghĩa
Dưới lớp chính sách ấy có một lớp khoa học đáng đọc riêng. Báo cáo From AGI to ASI của mười bốn tác giả tại Google DeepMind, trong đó có Shane Legg và Marcus Hutter, đăng trên arXiv ngày 10/6/2026 (Genewein và cs., 2026), coi AGI mức con người là mục tiêu cụ thể của thập niên tới và dành trọng tâm cho giai đoạn sau. Họ phác bốn con đường dẫn tới siêu trí tuệ: mở rộng quy mô AGI, chuyển đổi mô hình, tự cải thiện đệ quy, và sự nổi lên từ tập thể đa tác tử. Báo cáo cho rằng không thể loại trừ tiến bộ tiếp tục tăng tốc, nên hình dung về một bước nhảy đơn lẻ khi AGI xuất hiện có thể thiếu chính xác. Đó là bản thảo chưa qua bình duyệt, và các tác giả thuộc chính tổ chức đang theo đuổi mục tiêu ấy.
Phản biện khái niệm cho thấy sự dịch chuyển từ vựng có thể phản ánh độ mơ hồ của AGI hơn là một ngưỡng kỹ thuật vừa vượt qua. Các hãng đã đổi tên từ trước, như Meta lập Meta Superintelligence Labs (Tuquero, 2026). Goldfeder, Wyder, LeCun và Shwartz Ziv (2026) lập luận rằng các định nghĩa AGI phổ biến không đạt chuẩn do chính chúng đặt ra, và đề nghị thay bằng trí tuệ thích ứng siêu nhân. Mitchell, Salvaggio và cộng sự (2025, theo AI Weekly) coi AGI giống một cấu trúc chính trị hơn là một công nghệ. Ở chiều ngược lại, Chen và cộng sự, theo Futura-Sciences, khẳng định trên Nature rằng AGI đã hiện diện.
Điều cần theo dõi
Bước chuyển từ AI sang SI hiện diễn ra trên ba bình diện: ngôn từ chính sách, cạnh tranh giữa các cường quốc và một cuộc tranh luận khoa học chưa ngã ngũ về định nghĩa. Với người làm chính sách khoa học, thận trọng về thuật ngữ là điều thiết thực: giữ “trí tuệ nhân tạo” cho phạm vi điều chỉnh hiện hành, và chỉ dùng “siêu trí tuệ” khi gắn với ngưỡng năng lực có tiêu chí kiểm chứng. Theo Fattahi (2026), định nghĩa pháp lý mới của Hoa Kỳ mới là điểm quyết định, dự kiến đầu tháng 2/2027, là mốc theo dõi kế tiếp.
Mốc thời gian
|
Thời điểm |
Sự kiện |
| 10/6/2026 | DeepMind đăng báo cáo From AGI to ASI trên arXiv. |
| 3/9/2026 | Sanders và Casar công bố Đạo luật Cấm Siêu trí tuệ nhân tạo. |
| 12/9/2026 | Amodei kêu gọi giới hạn phối hợp phát triển tuyến biên. |
| 22/9/2026 | Trump nêu việc đổi tên tại Liên Hợp Quốc. Hai mươi quốc gia và Ủy ban châu Âu đề nghị cơ quan giám sát toàn cầu. |
| 29/9/2026 | Sắc lệnh đổi tên và thỏa ước tự nguyện với sáu tập đoàn. |
| 4/10/2026 | Thành lập Lực lượng Siêu Trí tuệ. |
| Đầu 2/2027 | Hạn báo cáo của Lực lượng (dự kiến). |
Nguồn tham khảo
- AFP (22/9/2026). Trump renames AI ‘super intelligence’, rejects international oversight. Khaleej Times. https://www.khaleejtimes.com/americas/trump-renames-ai-super-intelligence-un-general-assembly-speech
- Fattahi, A. (5/10/2026). US Super-Intelligence: Federal Ambition, Frontier Risk, and the Governance Gap. Bloomsbury Intelligence and Security Institute. https://bisi.org.uk/reports/us-super-intelligence-federal-ambition-frontier-risk-and-the-governance-gap
- Genewein, T., Franklin, M., Lerchner, A., … Hutter, M., Graepel, T., Legg, S. (2026). From AGI to ASI. arXiv:2606.12683. https://arxiv.org/abs/2606.12683
- Goldfeder, J., Wyder, P., LeCun, Y., Shwartz Ziv, R. (2026). AI Must Embrace Specialization via Superhuman Adaptable Intelligence. arXiv:2602.23643. https://arxiv.org/abs/2602.23643
- Gulf News (2026). China says it ‘respects’ Trump’s ‘super intelligence’ switch from AI. https://gulfnews.com/amp/story/world%2Fasia%2Fchina%2Fchina-says-it-respects-trumps-super-intelligence-switch-from-ai-1.500688763
- AI Weekly (2025). Hugging Face’s Mitchell co-signs call to drop AGI north star. https://aiweekly.co/alerts/hugging-faces-mitchell-co-signs-call-to-drop-agi-north-star
- Futura-Sciences. Tường thuật bình luận của Chen và cộng sự trên Nature về AGI. https://www.futura-sciences.com/en/?p=25543
- TechCrunch (4/10/2026). Trump unveils his new Super Intelligence Force. https://techcrunch.com/2026/10/04/trump-unveils-his-new-super-intelligence-force/
- Tuquero, L. (7/10/2026). Trump renamed AI to ‘super intelligence’. PolitiFact. https://politifact.com/article/2026/oct/07/trump-ai-super-intelligence/
- AI (2026). Sanders and Casar Unveil Bill to Outlaw Superintelligent AI in the U.S. https://www.unite.ai/?p=461407
