Tác giả: TS Đặng Thanh Phú
Huế luôn được biết đến là mảnh đất của nhân tài, là vùng đất học, là đất kinh kỳ và là nơi hội tụ của nhiều hiền tài, trí thức, văn nghệ sỹ và nghệ nhân tài hoa của đất nước. Song đáng tiếc là đến nay nhiều nhân tài đã “phủi cánh ra đi” thay vì chọn Huế để lưu lại và lập nghiệp. Phải chăng Huế thiếu chính sách?
Nhắc đến Huế, người ta thường nghĩ ngay đến những nhân vật kiệt xuất của đất nước như Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đặng Huy Trứ, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh, Nhạc sỹ Trịnh Công Sơn, Giáo sư Tôn Thất Tùng. Thế hệ sau có Lê Bá Khánh Trình từng đoạt Huy chương Vàng tại Kỳ thi Olympic Toán học quốc tế ở Vương quốc Anh (1979) và gần đây có kỹ sư trẻ Lê Viết Quốc, một nhà khoa học máy tính và chuyên gia hàng đầu thế giới về trí tuệ nhân tạo (AI), được ví là “quái kiệt AI”.
Điều đáng tiếc là mặc dầu Huế là nơi sản sinh ra nhiều nhân tài kiệt xuất tầm quốc gia và quốc tế, song hiếm có nhân tài nào lại “trụ” lại Huế sau khi thành danh, hay kể cả trước khi thành danh. Phải chăng Huế thiếu “đất dụng võ” cho các nhân tài. Đây là câu hỏi, là trăn trở của không chỉ riêng tác giả, mà của nhiều người Huế.
Đi tìm lời giải đáp mới thấy Huế còn thiếu nhiều điều. Điểm nghẽn lớn nhất của Huế là thiếu một chiến lược dài hạn để thu hút, kể cả “níu kéo” hiền tài, trong đó ngoài những chính sách “trải thảm đỏ” ban đầu, Huế còn thiếu những chính sách dài hơi để giữ chân họ yên tâm làm việc và cống hiến. Bên cạnh đó, các tiêu chí tuyển lựa nhân tài còn nặng về thủ tục hành chính, chưa sát thực tiễn; không gian thử nghiệm công nghệ, phòng thí nghiệm đạt chuẩn vẫn còn thiếu cả về chất và lượng, việc phân bổ ngân sách cho nghiên cứu & phát triển hay môi trường làm việc vẫn còn hạn chế, dẫn đến người tài chưa phát huy hết năng lực.
Nhân tài và chính sách thu hút nhân tài là một trong các vấn đề được nhiều nước phát triển trên thế giới hết sức chú trọng. Nhiều nước níu kéo và giữ chân người tài bằng cách tạo cơ hội nghề nghiệp, hạ tầng nghiên cứu, thu nhập, an ninh xã hội, chính sách cư trú, thị thực.
Lê Bá Khánh Trình ghi dấu ấn với Huy chương Vàng tại Kỳ thi Olympic Toán học quốc tế (IMO). Nguồn: Báo Quân đội nhân dân.
Với Singapore, chính phủ liên tục điều chỉnh và vận dụng các diện visa đặc biệt dành cho chuyên gia “đỉnh cao” hay các lĩnh vực công nghệ then chốt, cho phép các nhân tài tự do lập kế hoạch, làm việc và khởi nghiệp.
Với Trung Quốc, quốc gia này tuyển chọn sinh viên xuất sắc từ các trường đại học danh giá để tiếp tục đào tạo cao cấp phục vụ bộ máy nhà nước và các dự án trọng điểm. Hoa Kỳ sở hữu mạng lưới các trường đại học hàng đầu thế giới kết hợp chặt chẽ với các “thung lũng công nghệ”.
Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất thì cung cấp quyền cư trú dài hạn cho các nhà đầu tư, doanh nhân, nhà khoa học và chuyên gia lành nghề có thu nhập cao để biến Dubai thành trung tâm kinh tế và công nghệ toàn cầu.
Chính phủ gần đây đã ban hành nghị quyết số 336/NQ-CP triển khai Kết luận số 105-KL/TW ngày 15/10/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về thu hút và trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, phục vụ phát triển đất nước nhanh và bền vững. Theo đó, nhân tài là nguồn lực chiến lược đặc biệt của quốc gia, giữ vai trò quan trọng và dẫn dắt phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và tự chủ chiến lược của đất nước.
Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược quốc gia về thu hút, trọng dụng nhân tài đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, trong đó phấn đấu đưa Việt Nam vào top 3 nước đứng đầu ASEAN trong bảng xếp hạng về chỉ số năng lực cạnh tranh nhân tài toàn cầu, thu hút khoảng 1000 nhân tài quốc gia theo các ngành, lĩnh vực mũi nhọn như khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo, văn hóa và khoa học xã hội, y tế, thông tin và truyền thông, chuyển đổi số.
Đây là những chính sách có tính đột phá, mà Đảng, Nhà nước và chính phủ kịp thời ban hành nhằm thúc đẩy việc thu hút, trọng dụng nhân tài phục vụ phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Kỹ sư Lê Viết Quốc từ phải sang với biệt danh “Quái kiệt AI”. Nguồn: Discovery Loop.
Để xứng danh là mảnh đất linh kiệt, nơi không chỉ sản sinh ra nhân tài mà còn tận dụng và khai thác trí tuệ của nhân tài để phục vụ phát triển của địa phương và đất nước, đã đến lúc Huế cần hướng đi mới. Huế cần thay da đổi thịt, cần những chính sách có tính đột phá để Huế trở thành một điểm đến lý tưởng và hiền tài tự trở về, tìm đến, hội tụ và hiến kế cho Huế tốt hơn.
Từ tham khảo các mô hình hay của các nước về chính sách thu hút nhân tài, đặc biệt là từ đột phá chiến lược tầm quốc gia từ các chính sách mới gần đây, Huế có thể tự soi để tìm ra một hướng đi mới cho Huế.
Điều trước hết là Huế cần đổi mới về tư duy kế thừa và phát triển mới trong cách tiếp cận về thu hút, trọng dụng nhân tài để từ đó đề ra chính sách “của riêng Huế”, phù hợp với điều kiện thực tế của Huế. Huế cần sàng lọc về những lợi thế, các điểm mạnh, và tính ưu việt của riêng Huế mà các nơi không có được. Điều này cũng bao gồm những thứ mà Huế cần để phát triển trong giai đoạn mới.
Từ những định hướng tổng thể, các thể chế, chính sách phải được cụ thể hóa chi tiết để vừa đảm bảo sự hài hòa giữa “khả năng” của chính quyền địa phương và sự mong đợi thực sự từ phía các nhân tài như lương, phụ cấp, môi trường làm việc, nhà ở, chăm sóc y tế, an cư lập nghiệp, an sinh xã hội, v.v…
Và để tránh lãng phí nguồn lực, chính quyền địa phương cần có chính sách đặc biệt để trọng dụng và giữ chân các học sinh, sinh viên tốt nghiệp loại xuất sắc, có những thành tích học tập tầm quốc gia, quốc tế để đưa vào bộ máy chính quyền để tiếp tục đào tạo cao hơn, đủ khả năng thực hiện các dự án trọng điểm của địa phương, và thực thi hiệu quả các nhiệm vụ công quyền về sau./.
Ảnh minh họa: Bác Hồ đã từng học Trường Quốc học từ tháng 8.1908. Nguồn: Internet.
