Tác giả: TS. Nguyễn Đính
Hội Khoa học Thuỷ lợi TP Huế
Sáng 11/6, áp thấp nhiệt đới trên khu vực phía Đông quần đảo Hoàng Sa trên biển Đông đã mạnh lên thành bão, cơn bão số 1 năm 2025, có tên quốc tế là Wutip (con bướm). Bão số 1 tuy không đi vào đất liền nước ta nhưng hoàn lưu bão khiến mưa lớn liên tục trút xuống các tỉnh, thành miền Trung, Tây Nguyên từ 11-14/6 đã gây ra đợt mưa lũ tiểu mãn (lũ cuối tháng 5 đến tháng 6) lịch sử tại miền Trung nước ta, làm ngập lụt ở nhiều nơi, đặc biệt là trên địa bàn thành phố Huế.
Đại diện cơ quan khí tượng quốc gia cho biết, từ năm 1952 đến nay đã có 5 cơn bão xuất hiện trên Biển Đông trong tháng 6, gồm: Charlotte (1952), Wilda (1973), Sarah (1983), Vernon (1984) và bão Wutip (2025). Trong đó, có 3 cơn bão gây mưa lớn cho miền Trung là:
– Bão Sarah, từ ngày 24-26/6/1983 gây mưa phổ biến 70-120mm. Riêng các tỉnh Quảng Trị đến Đà Nẵng tổng lượng mưa 3 ngày phổ biến từ 150-300mm, đặc biệt tại Nam Đông (Huế) lập kỷ lục mưa lịch sử 410,5mm vào ngày 25/6/1983.
– Bão Vernon từ ngày 9-11/6/1984 gây mưa phổ biến 50-100mm, riêng các tỉnh từ Huế đến Bình Định tổng lượng mưa 3 ngày phổ biến từ 100-200 mm, có nơi cao hơn.
– Và năm nay 2025, bão Wutip gây mưa lớn từ ngày 11 đến 13h ngày 13/6 với tổng lượng mưa phổ biến từ 250-400mm, riêng Quảng Trị đến Đà Nẵng tổng lượng mưa 3 ngày phổ biến từ 300-650mm.
Đặc biệt tại Huế, lượng mưa đo được từ 19h ngày 10/6 đến 19h ngày 13/6 phổ biến 600-800mm, có nơi cao hơn như: Đỉnh Bạch Mã 1.216 mm, Hồng Trung (A Lưới) 853mm, Hồng Vân (A Lưới) 873mm, Khe Tre 866 mm, Hương Phú: 979mm, Bình Điền 807mm, Giang Hải 814mm. Trong đó, mưa tập trung cao điểm trong ngày 12/6 với lượng mưa trung bình từ 300-400mm, một số nơi cao hơn như đỉnh Bạch Mã 981mm, Vườn Quốc gia Bạch Mã 657mm, Hương Phú 690mm, Khe Tre 604mm. Cường suất mưa rất lớn, tại đồng bằng trạm Quan Tượng Đài (quận Phú Xuân) đạt 96mm/h; một số trạm tại quận Thuận Hóa đạt 70mm/h.
Tính riêng ngày 12/6/2025, lượng mưa bình quân phổ biến tại các trạm đo mưa đạt phổ biến 220-670mm, riêng Bạch Mã nhận lượng mưa ngày lớn nhất nhiều năm cùng kỳ tiểu mãn là 981mm. Trị số lượng mưa ngày này vượt xa giá trị mưa ngày lớn nhất cùng kỳ trong chuỗi số liệu lịch sử 410,5mm đo được vào ngày 25/6/1983 (gấp gần 240%), lập nên kỷ lục mới là lượng mưa ngày lớn nhất lịch sử mưa lũ tiểu mãn của tỉnh Thừa Thiên Huế trước đây, thành phố Huế ngày nay.
Vào cao điểm mưa lũ, lúc 16h ngày 13/6/2025 mực nước trên các sông ở Bắc Trung Bộ như sau: Kiến Giang (Quảng Bình): +10,93m dưới báo động 2 (BĐ2) là 0,07m; Lệ Thủy (sông Kiến Giang, Quảng Bình): +2,91m trên BĐ2 là 0,71m; Thạch Hãn (sông Thạch Hãn, Quảng Trị): +5,91m dưới BĐ3 là 0,09m.
Tại Huế, mực nước đỉnh lũ ở các các trạm thủy văn như sau: sông Bồ, tại trạm Phú Ốc là: +4,48 m, dưới báo động 3 (BĐ3): 0,02m, lúc 01h 13/06/2025 (BĐ3 là: +4,5m); sông Hương, tại trạm Kim Long là: +2,14 m, trên BĐ2: 0,14m, lúc 07h 13/06/2025 (BĐ2 là: +2,0m); sông Ô Lâu, tại trạm Phong Bình là: +2,54 m, lúc 19h 12/06; sông Truồi, tại trạm Truồi là: +2,75 m, lúc 0h 13/06/2025.
Hiện nay, thời tiết trên đất liền thành phố Huế trời nắng, tạnh ráo, mực nước triều xuống thấp tạo điều kiện thuận lợi cho công tác chống úng. Mực nước lúc 16h ngày 15/6/2025 tại các trạm thủy văn như sau: sông Hương tại trạm Kim Long: +0,39m, dưới BĐ1: 0,61m; (BĐ1 là: +1,0m); sông Bồ tại trạm Phú Ốc: +1,89m, trên BĐ1: 0,39m; (BĐ1 là: +1,5m); sông Ô Lâu tại trạm Phong Bình: +1,84m; sông Truồi tại trạm Truồi: +0,79m.
Trận lũ tại các tỉnh miền Trung ngay trong mùa khô từ 11-14/6/2025 là đợt lũ cao hiếm thấy trong mùa lũ tiểu mãn (tháng 5-6) trong nhiều năm qua. Lãnh đạo Trung tâm Dự báo KTTV quốc gia cho biết, đỉnh lũ trên sông Kiến Giang, sông Thạch Hãn, sông Bồ, sông Vu Gia là đỉnh lũ cao nhất cùng kỳ trong vòng 30 năm qua (báo Tuổi Trẻ).
Những nguyên nhân chính làm gia tăng lượng mưa lớn đáng kể là do sự di chuyển chậm chạp, có lúc bất động của bão số 1 (do luồng khí dẫn hướng suy yếu và một số dòng dẫn hướng triệt tiêu lẫn nhau), kết hợp hội tụ gió Tây Nam mạnh và mưa lớn địa hình bổ sung. Hoàn lưu chính của nó lại nằm trong vùng đứt gió Đông/Đông Bắc mạnh khiến vành đai mưa bão bị đẩy lệch về phía đất liền các tỉnh Trung Trung Bộ, dù trung tâm bão không vào bờ và nằm ngoài vùng biển Hoàng Sa.
Theo thống kê của Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), tính đến tối ngày 16/6/2025, mưa lũ do bão số 1 đã gây nhiều thiệt hại cho các tỉnh miền Trung nước ta, nhất là từ Hà Tĩnh đến Quảng Nam. Về nhân mạng bão lũ đã làm 07 người tử vong (Quảng Bình 04, Quảng Trị 03) và 01 người bị thương (Quảng Trị). Về nhà ở: 05 nhà bị sập đổ (Quảng Nam); 94 nhà bị hư hỏng, tốc mái (Hà Tĩnh 27, Quảng Trị 05, Huế 61, Quảng Nam 01).
Mưa lũ cũng làm ngập 88.711ha lúa, hoa màu ở các địa phương Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng và Quảng Nam. Đến ngày 16/6, trên địa bàn vẫn còn 33.959 ha lúa, hoa màu ngập úng (Quảng Bình 4.705ha; Quảng Trị 15.523 ha, Huế 13.731ha). Về thủy sản: 2.341 ha nuôi thủy sản bị thiệt hại do ngập, cuốn trôi (Quảng Bình 1.636ha, Quảng Trị 623ha, Đà Nẵng 33ha, Quảng Nam 49ha); 324 lồng bè bị thiệt hại (Quảng Bình 265, Quảng Trị 59). Mưa lớn, gió mạnh và sóng lớn cũng đánh chìm và làm hỏng 8 tàu cá (Quảng Bình 03, Đà Nẵng 05).
Tại thành phố Huế, thống kê thiệt hại đến chiều 15/6 toàn thành phố có 61 nhà bị tốc mái, hư hỏng (A Lưới 52 nhà, Phú Vang 08 nhà, Phong Điền 01 nhà). Do ảnh hưởng của nước lũ trên sông dâng cao, mưa lớn vùng nội đồng kết hợp
triều cường đã gây ngập lụt cho các khu vực thấp trũng, đồng bằng ven đầm phá
các quận, huyện, thị xã Phong Điền, Quảng Điền, Phú Vang, thị xã Hương Trà,
Hương Thuỷ, Phú Xuân, Thuận Hòa. Đến ngày 15/6, mực nước trên các sông giảm xuống, mức ngập giảm dần, giao thông trên địa bàn cơ bản đi lại bình thường.
Thiệt hại về sản xuất: Diện tích lúa bị ngập úng khoảng 22.418 ha/25.126 ha (đến chiều ngày 15/6 là 17.622 ha). Theo đánh giá ban đầu khả năng diện tích lúa phải gieo sạ lại khoảng 5.000 – 10.000 ha/25.126 ha (do diện tích này tập trung chủ yếu ở các vùng thấp trũng tiêu úng chậm, phụ thuộc vào triều cường; lúa giai đoạn mạ 10-15 ngày, đến nay các diện tích này đã bị ngập sâu từ 3-4 ngày, khả năng 2-3 ngày nữa mới tiêu úng xong nên diện tích này khó hồi phục, có thể bị chết hoàn toàn phải gieo sạ lại). Diện tích rau màu bị ngập khoảng 1.231 ha; diện tích cây ăn quả bị ngập 18,5 ha.
Diện tích nuôi trồng thủy sản 6 tháng đầu năm 2025: 6.371 ha, nuôi lồng: 8.581 cái lồng và nuôi bể xi măng: 23.000m3. Trong đó: diện tích nuôi nước lợ: 4.964 ha (trên cát ven biển 42,6ha, còn lại đầm phá); lồng nuôi nước lợ: 6.131 cái (cửa biển và đầm phá); diện tích nuôi nước ngọt 1.407 ha; lồng nuôi nước ngọt: 1.023 cái.
Sau khi bão số 1 (Wutip) đi qua và tan biến, khu vực Tây Thái Bình Dương và Biển Đông sẽ bình lặng trong một thời gian dài. Và những tác nhân tiếp theo sẽ là thời tiết nhiệt độ cao, nắng nóng, áp cao cận nhiệt đới và mưa giông theo mùa./.
Ảnh minh họa: Lũ lụt sông Ô Lâu khu vực Phong Hoà, thị xã Phong Điền, thành phố Huế, tháng 6/2025
Nguồn ảnh: Long Nhật Media
