THIẾT KẾ CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC HỌC SINH LỚP 9 TRONG MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN THEO ĐỊNH HƯỚNG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018

Tính mới của đề tài Tiếp cận theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 (CTGDPT 2018): Đề tài bám sát tinh thần và cấu trúc của CTGDPT 2018, chú trọng đánh giá năng lực thay vì chỉ kiểm tra kiến thức, từ đó giúp định hướng xây dựng đề kiểm tra phù hợp với mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực học sinh. Thiết kế câu hỏi theo định dạng mới (công văn 7991/BGDĐT-GDTrH năm 2024): Đề tài áp dụng các dạng câu hỏi đánh giá mới như câu hỏi đúng/sai phân theo mức độ nhận thức, câu hỏi trả lời ngắn, câu hỏi tình huống tích hợp, góp phần đổi mới hình thức kiểm tra đánh giá so với cách kiểm tra truyền thống. Tích hợp liên môn trong một môn học tích hợp: Các câu hỏi và bài tập được thiết kế không tách rời theo từng lĩnh vực (Vật lí – Hóa học – Sinh học) mà được lồng ghép tự nhiên theo tinh thần môn Khoa học Tự nhiên tích hợp, phản ánh đúng bản chất môn học trong CTGDPT 2018. II. Tính sáng tạo của đề tài Xây dựng ma trận và bản đặc tả theo năng lực cốt lõi: Đề tài không chỉ dừng lại ở việc thiết kế câu hỏi mà còn xây dựng hệ thống ma trận và bản đặc tả dựa trên các thành phần năng lực khoa học tự nhiên (như nhận thức khoa học, vận dụng kiến thức, giải quyết vấn đề trong bối cảnh thực tiễn), tạo công cụ hỗ trợ hiệu quả cho giáo viên. Gắn câu hỏi với bối cảnh thực tiễn địa phương và đời sống: Các bài tập và tình huống được lồng ghép với các hiện tượng tự nhiên, môi trường sống và vấn đề thực tiễn gần gũi với học sinh lớp 9 (như ô nhiễm môi trường, tiêu dùng điện – nước, ứng dụng khoa học vào đời sống...), giúp tăng cường tính ứng dụng và kích thích tư duy khoa học.

Triển khai trực tiếp vào ngân hàng đề kiểm tra định kỳ và tuyển sinh lớp 10 Hệ thống ma trận, bản đặc tả cùng 3 định dạng câu hỏi (đa lựa chọn, đúng / sai phân bậc, trả lời ngắn) có thể được nhập thẳng lên phần mềm tạo đề (VD: Azota, iTest, Quizziz) hoặc dùng cho máy quét chấm thi Scan–trắc nghiệm. Nhờ đó, các trường THCS dễ dàng xây dựng nhanh đề kiểm tra 15 phút, 1 tiết, học kỳ hoặc đề thi tuyển sinh, bảo đảm đúng cấu trúc CTGDPT 2018 và Công văn 7991/BGDĐT. Tài liệu bồi dưỡng giáo viên và nhân rộng cho nhiều địa phương Bộ câu hỏi mẫu (352 câu đa lựa chọn, 172 câu đúng/sai, 6–8 mẫu trả lời ngắn mỗi chủ đề) cùng hướng dẫn thiết kế ma trận được biên soạn thành “hồ sơ học liệu mở”. Giáo viên có thể tùy biến, tái biên soạn, in thành sổ tay hoặc chuyển thành khóa tập huấn trực tuyến. Mô hình này có thể nhân rộng cho các tỉnh/thành khác hoặc mở rộng sang lớp 6–7–8, thậm chí làm khung tham chiếu khi biên soạn đề các môn Khoa học tự nhiên ở THPT, qua đó nâng cao năng lực thiết kế đánh giá cho đội ngũ giáo viên trên diện rộng.

Tiết kiệm thời gian, chi phí và công sức cho giáo viên và nhà trường Việc sử dụng bộ câu hỏi và bài tập đánh giá năng lực đã được thiết kế sẵn giúp giáo viên không phải mất nhiều thời gian tự xây dựng đề theo định hướng mới. Nhà trường giảm được chi phí tổ chức các buổi tập huấn chuyên sâu hoặc thuê chuyên gia, đồng thời có thể sử dụng hệ thống này lặp lại qua nhiều năm học, chỉ cần cập nhật nhỏ theo nội dung chương trình. Góp phần nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông theo hướng phát triển năng lực học sinh Khi học sinh được kiểm tra đánh giá bằng công cụ phù hợp với mục tiêu chương trình mới, các em phát triển năng lực thực sự thay vì chỉ học thuộc lòng lý thuyết. Về lâu dài, điều này giúp hình thành nguồn nhân lực có tư duy phân tích, giải quyết vấn đề tốt – nền tảng cho phát triển kinh tế – xã hội bền vững ở địa phương và quốc gia. + Hệ thống bài tập này rất sinh động, được Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội mua bản quyền, xuất bản 2000 cuốn vào tháng 8 năm 2024, cuốn sách “Bài tập cơ bản và nâng cao Khoa học tự nhiên 9”, Chủ biên PGS.TS NGƯT Cao Cự Giác, đồng tác giả Nguyễn Văn Cần (Vật lí), Hồ Đình Quang (Sinh học) , Nguyễn Huỳnh Hữu Tài (Hoá học).