Nghiên cứu thuần tập về sức khoẻ thanh thiếu niên tại Huế: tăng cường sức khỏe thị lực và phòng chống các bệnh không lây nhiễm (Hue Healthy Adolescents Cohort Study: Promotion of Healthy Vision and Prevention of Non-communicable Diseases)

Tính mới: Đây là một trong những nghiên cứu thuần tập y tế học đường hiếm hoi tại Việt Nam tiếp cận đồng thời và tích hợp ba khía cạnh sức khỏe của thanh thiếu niên trong bối cảnh số hóa - sức khỏe thị lực (tiến triển cận thị), sức khỏe tâm thần (lo âu, trầm cảm, rối loạn giấc ngủ) và các yếu tố hành vi nguy cơ bệnh không lây nhiễm - vốn trước đây thường chỉ được nghiên cứu riêng lẻ, rời rạc bởi các nhóm chuyên ngành khác nhau. Trong khi phần lớn nghiên cứu về sức khỏe vị thành niên tại Việt Nam trước đây có thiết kế cắt ngang, quy mô nhỏ và chỉ khảo sát một khía cạnh sức khỏe đơn lẻ, công trình này góp phần xây dựng bộ dữ liệu thuần tập dài hạn (theo dõi 3 năm, từ tuổi 11 đến 14-15) đầu tiên có quy mô đáng kể cho bối cảnh Việt Nam, được thực hiện đúng vào giai đoạn quốc gia trải qua tốc độ số hóa và đô thị hóa nhanh - bối cảnh mà bằng chứng khoa học bản địa còn rất hạn chế dù các nguy cơ sức khỏe liên quan đã được ghi nhận rộng rãi ở các nước phát triển. Đề tài cũng có tính mới về mặt hợp tác chuyên môn khi kết hợp chuyên môn quốc tế về nhãn khoa - dịch tễ học cận thị (Đại học Y Nha Tokyo, Nhật Bản, với sự tham gia trực tiếp của các chuyên gia hàng đầu về nhãn khoa) với hiểu biết về y tế học đường và dịch tễ học địa phương (Trường Đại học Y - Dược, Đại học Huế), tạo ra một phương pháp tiếp cận liên ngành, hợp tác quốc tế hiếm có đối với một đề tài cấp thành phố. Toàn bộ kết quả nghiên cứu đã được kiểm chứng độc lập và công bố trên 6 tạp chí khoa học quốc tế thuộc danh mục SCIE/Scopus, khẳng định tính nguyên bản và không trùng lặp với bất kỳ đề tài, giải pháp nào đã được công bố hoặc khen thưởng tại các Hội thi Sáng tạo kỹ thuật hay Giải thưởng Vifotec trước thời điểm nộp hồ sơ dự thi. Tính sáng tạo: Đề tài thiết kế một nghiên cứu thuần tập đa mục tiêu, theo dõi dọc đồng thời nhiều chỉ số sức khỏe (thị lực, tâm thần, dinh dưỡng, hành vi nguy cơ) trên cùng một nhóm học sinh trong 3 năm, cho phép phát hiện các mối liên hệ chéo giữa các lĩnh vực sức khỏe mà một nghiên cứu đơn lẻ, cắt ngang khó ghi nhận được. Về phương pháp, đề tài kết hợp phân tích định lượng dài hạn từ dữ liệu thuần tập với các phép đo khách quan, chuẩn hóa quốc tế về khúc xạ (đo khúc xạ tự động, đo chiều dài trục nhãn cầu) do bác sĩ nhãn khoa trực tiếp thực hiện, thay vì chỉ dựa vào số liệu tự khai báo như phần lớn nghiên cứu trước đây, giúp nâng cao độ tin cậy và hạn chế sai số chủ quan. Đề tài cũng có điểm mới khi đối chiếu song song giữa nhận thức chủ quan (tự cảm nhận cân nặng) với số đo khách quan (BMI theo chuẩn WHO), qua đó phát hiện vai trò tiên lượng độc lập của yếu tố tâm lý - xã hội bên cạnh các yếu tố sinh học - hành vi kinh điển - một hướng phân tích còn mới trong nghiên cứu sức khỏe vị thành niên tại Việt Nam.

Đề tài được thiết kế theo hướng ứng dụng cao ngay từ đầu, với quy trình triển khai cụ thể theo các bước: thí điểm tại trường học, đánh giá, hoàn thiện rồi mới nhân rộng, giúp giảm thiểu rủi ro và đảm bảo tính khả thi khi áp dụng đại trà. Kết quả nghiên cứu đã được áp dụng và kiểm chứng thông qua khảo sát thực địa dài hạn tại các trường trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Huế. Đầu ra của đề tài không dừng lại ở các công bố khoa học mà còn tạo tiền đề xây dựng bộ công cụ khám sàng lọc, theo dõi sức khỏe thị lực - tâm thần học đường và bộ khuyến nghị về sử dụng thiết bị số lành mạnh dành cho học sinh, phụ huynh và nhà trường. Trong bối cảnh thực tế hiện nay, khi gần 2/3 học sinh cận thị tại các trường THCS Huế chưa được đeo kính điều chỉnh dù có chỉ định, kết quả đề tài là căn cứ trực tiếp để triển khai chương trình khám sàng lọc và cấp phát kính định kỳ, đặc biệt cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn - qua đó có thể cải thiện ngay kết quả học tập vốn đang bị ảnh hưởng bởi tật khúc xạ chưa điều chỉnh. Đề tài cũng cung cấp cơ sở cụ thể để nhà trường điều chỉnh thời khóa biểu theo hướng tăng thời gian hoạt động ngoài trời và kiểm soát thời gian sử dụng máy tính - hai yếu tố đã được chứng minh có tác động rõ rệt đến tốc độ tiến triển cận thị ở học sinh Việt Nam. Bên cạnh đó, trước thực trạng bắt nạt trực tuyến, stress học tập và nhận thức sai lệch về cân nặng đang có xu hướng gia tăng ở lứa tuổi vị thành niên đô thị, kết quả đề tài cung cấp bằng chứng cụ thể để xây dựng các chương trình phối hợp gia đình - nhà trường: tăng cường vai trò chấp nhận, đồng hành của cha mẹ nhằm giảm nguy cơ tự hại liên quan đến bắt nạt trực tuyến; điều chỉnh khối lượng học tập và khuyến khích lối sống lành mạnh để giảm áp lực thi cử vốn đang gia tăng qua từng năm học; và lồng ghép giáo dục nhận thức đúng về cân nặng, hình ảnh cơ thể vào chương trình giáo dục thể chất - dinh dưỡng học đường nhằm phòng ngừa sớm thừa cân, béo phì và các hành vi nguy cơ bệnh không lây nhiễm. Do có sự tham gia của nhà hoạch định chính sách, giáo viên và phụ huynh ngay từ giai đoạn thiết kế, mô hình phù hợp với điều kiện thực tế của hệ thống trường học và nguồn lực y tế tại Huế, có khả năng được ngành giáo dục và y tế địa phương tiếp nhận, nhân rộng sang các trường, địa bàn khác mà không đòi hỏi đầu tư công nghệ phức tạp hay chi phí lớn, do sử dụng các công cụ đo lường, khảo sát vốn phổ biến trong y tế học đường.

Đề tài bổ sung tri thức khoa học mới và bằng chứng dịch tễ học bản địa về mối liên hệ giữa việc sử dụng thiết bị số với sức khỏe thị lực, tâm thần của thanh thiếu niên Việt Nam - lấp đầy khoảng trống dữ liệu hiện có và có thể trở thành căn cứ khoa học để các cơ quan quản lý thành phố Huế xây dựng cơ chế, chính sách về y tế học đường và quản lý sử dụng thiết bị số trong trường học. Về hiệu quả xã hội, kết quả can thiệp và khuyến nghị từ dự án, nếu được nhân rộng, có khả năng góp phần giảm tiến triển cận thị, cải thiện giấc ngủ và sức khỏe tâm thần cho hàng nghìn học sinh trên địa bàn thành phố, qua đó giảm gánh nặng y tế và chi phí điều trị các bệnh lý liên quan trong dài hạn, đồng thời nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tương lai. Dự án cũng thúc đẩy hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học (Việt Nam - Nhật Bản) và nâng cao năng lực nghiên cứu của đội ngũ y tế địa phương. Giá trị khoa học và tính nguyên bản của công trình đã được khẳng định thông qua việc bình duyệt độc lập và công bố trên 6 tạp chí khoa học quốc tế uy tín (thuộc danh mục SCIE/Scopus), cụ thể như sau: 1. Relationships among cyberbullying, parental attitudes, self-harm and suicidal behavior among adolescents: results from a school-based survey in Vietnam.BMC Public Health 2020 2. Academic stress among students in Vietnam: a three-year longitudinal study on the impact of family, lifestyle, and academic factors . Journal of Rural Medicine 2024 3. Factors protecting against progression of myopia in school students exposed to societal change in Vietnam: a 3-year cohort study. BMJ Open 2025 4.Impact of spectacle use on academic performance among Vietnamese adolescents with reduced visual acuity and myopia: A school-based study. PLOS One2025 5. Body weight overestimation increases the risk of incident overweight among adolescents: Findings from a cohort study in Vietnam. Clinical Epidemiology and Global Health 2025 6. Association of body weight misperception and behavioral risk factors for non-communicable diseases among Vietnamese adolescents: A 3-year cohort study. Scientific Reports 2025 Việc có 6 bài báo được công bố trên các tạp chí quốc tế có uy tín trong giai đoạn 2020-2025 là minh chứng rõ ràng cho chất lượng khoa học, tính mới và giá trị thực tiễn của đề tài, đồng thời khẳng định năng lực nghiên cứu và vị thế hợp tác quốc tế của đội ngũ nghiên cứu tại thành phố Huế trong lĩnh vực sức khỏe vị thành niên thời đại số.