RÈN LUYỆN NĂNG LỰC RA QUYẾT ĐỊNH CÓ TRÁCH NHIỆM CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÔNG QUA MÔ HÌNH FIDS

Các giải pháp rèn luyện NLRQĐCTN cho HS ở Việt Nam hiện nay chủ yếu tiếp cận theo hướng cung cấp kiến thức, giáo dục kỹ năng sống hoặc rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề, trong khi việc khai thác vai trò của cảm xúc và sự thấu cảm như điểm khởi đầu của quá trình ra quyết định còn chưa được nghiên cứu và vận dụng một cách có hệ thống trong các giải pháp giáo dục hiện nay. Trên cơ sở đó, đề tài đã vận dụng mô hình FIDS (Feel - Imagine - Do - Share) vào rèn luyện NLRQĐCTN cho HS THPT, góp phần bổ sung một cách tiếp cận mới trong giáo dục cảm xúc - xã hội. Điểm nổi bật của mô hình FIDS là giai đoạn Feel (Thấu cảm) - giai đoạn khởi đầu giúp HS quan sát, lắng nghe và thấu hiểu nhu cầu của người khác trước khi phân tích và lựa chọn giải pháp. Cách tiếp cận này góp phần giúp HS nhận diện và điều tiết cảm xúc, khắc phục xu hướng ra quyết định bốc đồng, đồng thời tăng cường khả năng cân nhắc hậu quả và trách nhiệm đối với bản thân và cộng đồng. Đề tài đã kết hợp linh hoạt giữa các hoạt động trực tiếp (ngoại khóa, sinh hoạt câu lạc bộ, dự án mini) và hệ sinh thái số FIDS. Trong đó, hệ sinh thái số do nhóm thiết kế (gồm App FIDS, Chatbot, Website và Cẩm nang điện tử) đã trở thành người bạn đồng hành, giúp HS chủ động rèn luyện NLRQĐCTN và nhìn thấy sự thay đổi của bản thân mỗi ngày. Đề tài chưa được trao giải thưởng tại hội thi sáng tạo kỹ thuật và giải thưởng sáng tạo khoa học công nghệ thành phố Huế, thành phố khác và toàn quốc.

Giải pháp “Rèn luyện năng lực ra quyết định có trách nhiệm cho HS trung học phổ thông thông qua mô hình FIDS” đã được triển khai thực nghiệm tại Trường THPT Cao Thắng, thành phố Huế trên lớp 11/9 và Câu lạc bộ LASE trong thời gian từ tháng 9/2025 đến tháng 3/2026. Kết quả thực nghiệm cho thấy giải pháp hiệu quả, phù hợp với điều kiện tổ chức dạy học và hoạt động giáo dục của các trường THPT, góp phần nâng cao NLRQĐCTN của HS. Giải pháp được thiết kế theo hướng mở, linh hoạt và dễ triển khai, có thể tích hợp vào các hoạt động giáo dục hiện hành như hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp, sinh hoạt lớp, giáo dục kỹ năng sống và hoạt động của các câu lạc bộ HS, các môn học,… mà không làm thay đổi chương trình giáo dục chính khóa. Hệ thống 05 chuyên đề ngoại khóa, cùng với Website, Chatbot AI, App FIDS và Cẩm nang điện tử tạo thành một bộ công cụ thống nhất, hỗ trợ giáo viên tổ chức hoạt động và HS tự học, tự rèn luyện trong và ngoài nhà trường. Giải pháp không đòi hỏi đầu tư cơ sở vật chất chuyên biệt, có thể triển khai với điều kiện hạ tầng công nghệ hiện có của đa số các trường THPT, giúp nâng cao tính khả thi và khả năng nhân rộng. Với cấu trúc chuẩn hóa, học liệu số dễ cập nhật và quy trình triển khai rõ ràng, giải pháp có khả năng nhân rộng tại các trường THPT trên địa bàn thành phố Huế và trên cả nước. Đồng thời, hệ sinh thái số FIDS có thể tiếp tục được hoàn thiện, chuyển giao hoặc khai thác dưới hình thức nền tảng hỗ trợ giáo dục số, phục vụ các cơ sở giáo dục, trung tâm giáo dục kỹ năng sống và các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực giáo dục thanh thiếu niên.

Hiệu quả kinh tế Giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực trong tổ chức các hoạt động giáo dục kỹ năng sống và giáo dục trải nghiệm tại các trường THPT. Việc xây dựng 05 chuyên đề ngoại khóa cùng hệ sinh thái số FIDS (Website, Chatbot AI, App FIDS và Cẩm nang điện tử) giúp học liệu được sử dụng nhiều lần, dễ dàng cập nhật và chia sẻ, qua đó giảm chi phí in ấn tài liệu, tiết kiệm thời gian chuẩn bị nội dung và tổ chức hoạt động cho giáo viên. Các công cụ số hỗ trợ HS tự học, tự đánh giá và rèn luyện ngoài giờ học, góp phần giảm nhu cầu tổ chức nhiều buổi tập huấn hoặc tư vấn trực tiếp. Việc chuẩn hóa quy trình triển khai cũng tạo điều kiện để các trường áp dụng giải pháp với chi phí thấp, nâng cao hiệu quả đầu tư cho hoạt động giáo dục và thuận lợi trong quá trình chuyển giao, nhân rộng. Hiệu quả xã hội Giải pháp góp phần nâng cao NLRQĐCTN, khả năng quản lý cảm xúc, thấu cảm và hành động vì cộng đồng của HS THPT. Thông qua các chuyên đề theo mô hình FIDS, hoạt động của câu lạc bộ LASE, các dự án mini và hệ sinh thái số, HS được rèn luyện thường xuyên trong các tình huống thực tiễn, từ đó hình thành thói quen đưa ra các quyết định phù hợp với chuẩn mực đạo đức, lợi ích của bản thân và cộng đồng. Kết quả thực nghiệm cho thấy NLRQĐCTN của các nhóm thực nghiệm được cải thiện rõ rệt, đồng thời HS có nhiều chuyển biến tích cực về nhận thức, thái độ và hành vi. Giải pháp góp phần xây dựng môi trường học đường an toàn, thân thiện, tăng cường sự gắn kết giữa HS với nhà trường và cộng đồng, phù hợp với định hướng phát triển phẩm chất, năng lực của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 và xu thế chuyển đổi số trong giáo dục. So với các hoạt động giáo dục kỹ năng sống truyền thống chủ yếu tập trung vào truyền đạt kiến thức hoặc tổ chức các chuyên đề riêng lẻ, giải pháp nổi bật ở việc kết hợp giáo dục trải nghiệm với hệ sinh thái số, tạo môi trường rèn luyện liên tục, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục mà không làm phát sinh tác động tiêu cực đến môi trường, điều kiện học tập và an toàn xã hội.