PHÁT HUY TRI THỨC BẢN ĐỊA HUẾ TRONG GIÁO DỤC THÍCH ỨNG THIÊN TAI BẰNG CÔNG NGHỆ SỐ

Đề tài có những điểm mới và sáng tạo nổi bật so với các chương trình tuyên truyền truyền thống: Thứ nhất, địa phương hóa dữ liệu rủi ro. Thay vì sử dụng dữ liệu thiên tai chung cho nhiều địa phương, đề tài xây dựng bản đồ số điểm ngập thực tế tại phường Vỹ Dạ, phân loại mức độ nguy cơ theo màu sắc và tích hợp thông tin hành động khuyến nghị. Điều này giúp học sinh nhận diện cụ thể khu vực mình sinh sống, chuyển kiến thức từ lý thuyết sang không gian thực. Thứ hai, chuẩn hóa tri thức bản địa theo cấu trúc hành động. Tri thức dân gian được xử lý theo mô hình: Dấu hiệu → Giải thích khoa học → Hành động cụ thể. Cách tiếp cận này vừa giữ được giá trị truyền thống, vừa loại bỏ yếu tố mê tín, đảm bảo tính khoa học và khả năng áp dụng thực tế. Thứ ba, tích hợp tri thức truyền thống với công nghệ số. Đề tài xây dựng hệ thống website, bản đồ số, QR code, video AI kể chuyện và quiz tương tác theo cấp độ. Mô hình không dừng ở cung cấp thông tin mà tạo môi trường học tập trải nghiệm, có phản hồi và lưu trữ dữ liệu. Thứ tư, thiết kế mô hình hệ thống gồm 4 cấu phần liên kết: Tri thức – Bản đồ số – Tương tác – Đánh giá. Các cấu phần vận hành theo cơ chế vòng lặp cải tiến liên tục, giúp mô hình có khả năng cập nhật và phát triển bền vững. Thứ năm, có đo lường hiệu quả định lượng trước và sau triển khai. Đề tài không chỉ dừng ở ý tưởng mà đã tổ chức thử nghiệm thực tế và thu thập dữ liệu đánh giá cụ thể, đảm bảo tính khách quan và khả thi. Những điểm mới trên tạo nên sự khác biệt rõ rệt giữa mô hình này với các hình thức tuyên truyền truyền thống vốn thiên về cung cấp kiến thức một chiều.

Mô hình được thiết kế theo hướng tối ưu hóa chi phí và điều kiện thực tế của trường học công lập: - Sử dụng nền tảng số miễn phí (Google My Maps, website, hệ thống quiz trực tuyến). - Không yêu cầu thiết bị chuyên dụng; học sinh có thể sử dụng điện thoại thông minh hoặc máy tính tại trường. - Thẻ bài và học liệu có thể in với chi phí thấp. - Cấu trúc dữ liệu mở, cho phép bổ sung điểm ngập, cập nhật thông tin mới và mở rộng sang các phường khác. Đề tài đã được triển khai thử nghiệm tại 8 lớp 9 với 350 học sinh trong thời gian 4 tuần. Kết quả cho thấy mô hình có tính khả thi cao và phù hợp với điều kiện giáo dục phổ thông. Với cấu trúc linh hoạt, mô hình có thể nhân rộng ở cấp thành phố, thậm chí điều chỉnh để áp dụng cho các địa phương miền Trung có đặc điểm thiên tai tương đồng.

Kết quả thử nghiệm cho thấy hiệu quả rõ rệt: - Tỷ lệ học sinh nhận biết đúng dấu hiệu lũ tăng từ 42% lên 87%. - Tỷ lệ lựa chọn đúng phương án xử lý tình huống tăng từ 48% lên 84%. - Mức độ tự tin ứng phó thiên tai tăng từ 2.8 lên 4.3/5. Về mặt xã hội, mô hình: - Góp phần hình thành năng lực thích ứng thiên tai – một năng lực thiết yếu trong bối cảnh biến đổi khí hậu. - Tạo hiệu ứng lan tỏa từ học sinh đến gia đình và cộng đồng. - Bảo tồn và phát huy giá trị tri thức bản địa Huế trong môi trường giáo dục hiện đại. Về mặt kinh tế, mặc dù chi phí triển khai thấp, nhưng giá trị phòng ngừa rủi ro mang lại rất lớn. Việc nâng cao năng lực nhận biết và ứng phó sớm có thể góp phần giảm thiểu thiệt hại về tài sản và hạn chế rủi ro trong các đợt thiên tai. Ở tầm chiến lược, mô hình có thể trở thành một cấu phần trong định hướng xây dựng Huế trở thành đô thị di sản – sinh thái – thông minh có khả năng chống chịu khí hậu, chuyển từ tư duy ứng phó bị động sang chủ động thích ứng.