Tác giả: TS.BS. Nguyễn Đức Hoàng
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm thế giới ước tính ghi nhận từ 10.000 đến hơn 100.000 ca nhiễm virus Hanta, trong đó gánh nặng bệnh tập trung chủ yếu tại châu Á và châu Âu. Tại một số khu vực ở châu Mỹ, hội chứng phổi do virus Hanta có tỷ lệ tử vong có thể lên đến 50% nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Tính đến ngày 4/5/2026, WHO ghi nhận 7 trường hợp liên quan đến virus Hanta, gồm 2 ca xác nhận và 5 ca nghi ngờ, trong đó có 3 trường hợp tử vong, 1 ca nguy kịch và 3 ca triệu chứng nhẹ. Tại Việt Nam (6/5/2026) hiện chưa ghi nhận ca bệnh do virus Hanta lây từ chuột. Tuy nhiên, Bộ Y tế cảnh báo đây là nhóm virus có thể gây hội chứng phổi hoặc sốt xuất huyết kèm suy thận với nguy cơ diễn tiến nặng, suy hô hấp và tử vong nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.
Đợt bùng phát virus Hanta trên tàu du lịch mang tên MV Hondius.
Nhiễm virus Hanta là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm lây từ động vật gặm nhấm (đặc biệt là chuột) sang người qua phân, nước tiểu, hoặc bụi bẩn chứa virus. Bệnh gây ra các hội chứng nặng như suy tim phổi (châu Mỹ) hoặc sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (châu Á/Âu), với tỷ lệ tử vong cao do không có thuốc điều trị đặc hiệu.
Virus Hanta (Hanta virus) là một họ virus chứa vật chất di truyền RNA chuỗi đơn mang màng bọc, thuộc họ Hantaviridae, bộ Bunyavirales. Không giống như các loại virus khác cùng bộ lây truyền qua động vật chân đốt (muỗi, ve, bét), virus Hanta là truyền từ động vật sang người, với vật chủ ký sinh tự nhiên là các loại động vật gặm nhấm (chuột nhà, chuột cống, chuột đồng).
Hanta virus có thể gây ra các bệnh lý nghiêm trọng ở người, đặc biệt là hội chứng phổi do Hantavirus (HPS) và sốt xuất huyết kèm suy thận (HFRS). Mỗi chủng Hantavirus thường liên quan đến một loài gặm nhấm đặc trưng và phân bổ theo khu vực địa lý.
Đường lây truyền virus Hanta
Hít phải virus: Người hít phải bụi khí chứa các mầm bệnh từ nước tiểu, phân hoặc nước bọt của chuột bị nhiễm bệnh khi quét dọn, vệ sinh.Tiếp xúc trực tiếp: Bị chuột cắn, hoặc chạm vào vết thương hở với chất thải của chuột.Ăn uống: Tiêu thụ thức ăn bị nhiễm chất thải của động vật gặm nhấm.
Triệu chứng bệnh virus Hanta
Triệu chứng thường xuất hiện từ 1 đến 8 tuần sau khi phơi nhiễm
Giai đoạn đầu (giống cúm): Sốt cao, ớn lạnh, đau cơ (đặc biệt là lưng và đùi), mệt mỏi, đau đầu.
Giai đoạn nặng: Hội chứng phổi (HCPS): Ho, khó thở, suy hô hấp cấp, tụt huyết áp.
Hội chứng thận (HFRS): Xuất huyết, suy thận cấp, đau bụng, buồn nôn.
Xét nghiệm chẩn đoán virus Hanta
Virus Hanta trong phòng thí nghiệm được xác lập bằng xét nghiệm huyết thanh học và sao chép ngược PCR (RT-PCR).
Các xét nghiệm huyết thanh học: Xét nghiệm miễn dịch hấp thụ liên kết enzyme (ELISA) và xét nghiệm Western và Strip immunoblot.
Điều trị Hanta
Hiện nay, chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu hay vacin được cấp phép cho bệnh do virus Hanta. Việc điều trị chủ yếu là chăm sóc hỗ trợ và kiểm soát biến chứng, đặc biệt ở hệ hô hấp, tim mạch và thận.
Chăm sóc hỗ trợ: Sử dụng thuốc hạ sốt, giảm đau khi cần.
Theo dõi và điều trị tích cực: Bệnh nhân cần được theo dõi sát về huyết động, truyền dịch thận trọng và hỗ trợ hô hấp. Với các trường hợp nặng (đặc biệt thể HPS), cần chuyển sớm đến khoa hồi sức tích cực (ICU).
Can thiệp chuyên sâu: Có thể cần thở máy, dùng thuốc vận mạch, kiểm soát dịch chặt chẽ. Trong trường hợp nặng có thể áp dụng ECMO (oxy hóa máu ngoài cơ thể) để hỗ trợ tim phổi.
Hỗ trợ thận: Nếu xảy ra suy thận nặng (thể HFRS), người bệnh có thể cần lọc máu.
Do bệnh có thể tiến triển nhanh và nguy hiểm, phát hiện sớm và điều trị kịp thời là yếu tố then chốt giúp cải thiện tiên lượng cho người bệnh.
Một số biện pháp phòng ngừa virus Hanta
Để giảm nguy cơ nhiễm virus Hanta, đặc biệt tại những khu vực có nhiều chuột hoặc điều kiện vệ sinh kém, người dân cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng tránh sau:
+ Vệ sinh
Thường xuyên dọn dẹp nhà cửa, văn phòng, kho bãi sạch sẽ, khô thoáng để hạn chế nơi trú ẩn của chuột. Khi phát hiện khu vực có dấu vết gặm nhấm, cần xử lý đúng cách như mở cửa thông gió, đeo khẩu trang và găng tay, đồng thời làm ẩm khu vực nghi ngờ bằng dung dịch khử khuẩn hoặc chất tẩy rửa trước khi vệ sinh, tránh làm phát tán bụi chứa virus vào không khí.
+ Sử dụng bẫy và che kín nơi chuột xâm nhập
Chủ động bịt kín các khe hở, lỗ thông, đường dẫn mà chuột có thể chui vào nhà. Sử dụng bẫy khi cần thiết để kiểm soát số lượng chuột. Đồng thời, bảo quản thực phẩm và nước uống trong hộp kín, không để lộ thức ăn ra ngoài và thu gom rác thải hằng ngày để tránh thu hút loài gặm nhấm.
+ Tránh xử lý phân chuột bằng chổi quét khô hoặc máy hút bụi
Tuyệt đối tránh quét khô hoặc sử dụng máy hút bụi, máy thổi tại nơi có phân, nước tiểu hoặc tổ chuột. Những hành động này có thể làm virus phát tán trong không khí dưới dạng bụi khí dung, làm tăng nguy cơ hít phải mầm bệnh.
+ Rửa tay thường xuyên
Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch sau khi dọn dẹp, xử lý rác thải, tiếp xúc với chuột hoặc làm việc trong môi trường có nguy cơ. Đây là biện pháp đơn giản nhưng rất quan trọng để ngăn ngừa lây nhiễm gián tiếp.
+ Đến bệnh viện khi có dấu hiệu bất thường
Sau khi tiếp xúc với chuột hoặc môi trường nghi ngờ, nếu xuất hiện các dấu hiệu như sốt, ớn lạnh, đau đầu, đau cơ, chóng mặt, buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy, cần đến ngay cơ sở y tế. Đồng thời, thông báo rõ tiền sử phơi nhiễm với loài gặm nhấm để được chẩn đoán và xử trí kịp thời.
Tóm lại
Nhiễm virus Hanta là bệnh nguy hiểm, nếu có các triệu chứng sốt kèm đau cơ, khó thở sau khi tiếp xúc với khu vực có chuột, cần đến ngay cơ sở y tế.
