Tác giả: TS. Đặng Thanh Phú
Thế giới gần đây liên tục chứng kiến những thành tựu vượt bậc về phát triển các loại vũ khí công nghệ cao như tên lửa, tàu ngầm và máy bay chiến đấu từ các cường quốc quân sự. Liệu chăng đây sẽ là một tín hiệu đáng mừng hay một mối quan ngại sâu sắc về nguy cơ rủi ro cho an ninh toàn cầu?
Cuộc đua của tên lửa, tàu ngầm và máy bay
Đầu tiên phải kể đến việc phát triển các loại công nghệ tên lửa tiên tiến được các cường quốc quân sự cho ra mắt gần đây. Theo đó, tại lễ duyệt binh kỷ niệm 80 năm thành lập đảng Lao động Tiên tiến (11/10), Triều Tiên đã công khai tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) Hwasong-20 mới được Hãng thông tấn Trung ương Triều Tiên (KCNA) mô tả là “hệ thống vũ khí chiến lược hạt nhân thế hệ mới mạnh nhất”, có thể mang nhiều đầu đạn. Trước đó, ngày 5/10, Triều Tiên cũng đã công bố một dòng tên lửa siêu thanh mới mang tên Hwasong-11Ma có khả năng mang theo nhiều đầu đạn, tầm bắn lên đến 800km (kích thước dài từ 7,3 đến 9,8 m, đường kính 0,9m, và khối lượng phóng 3,4 tấn), ngang bằng với các tên lửa đạn đạo tầm ngắn SRBM thế hệ mới.
Trong khi đó, một quốc gia khác là Ukraine gần đây cũng đã công bố phiên bản mới của tên lửa hành trình Neptune, biến thể thứ tư trong dòng tên lửa này, và chưa có mã định danh (các phiên bản trước gồm: R-360 (2021), Neptune-MD (6/2024), Long Neptune hay còn gọi là RK-360L (8/2025)). Tên lửa phiên bản mới này của Ukraine có trọng lượng đầu đạn 260 kg, tầm bắn 1.000 km, gấp 3,5 lần so với biến thể chống hạm R-360 ban đầu (tầm bắn 280 km), có tầm bắn xa hơn và nâng cao khả năng tác chiến.
Cùng với Triều Tiên, Ukraine, đã có nhiều quốc gia cường quốc quân sự khác cũng đã liên tiếp công bố những sản phẩm mới về công nghệ vũ khí tên lửa thế hệ mới. Như trường hợp của Anh, nước này cũng vừa công bố loại tên lửa NSM công nghệ tàng hình, có tầm bắn 160 km, đầu đạn 120 kg, xuyên thủng mọi tàu chiến. Theo Naval News và Royal Navy, dòng tên lửa này NSM được các quốc gia Na Uy, Mỹ, Ba Lan, Úc, Hà Lan sử dụng. Anh còn hợp tác với Mỹ để nâng cấp sản xuất tên lửa Trident II D5 có khả năng bắn 12.000km, tốc độ Mach 15, xuyên thủng mọi lá chắn phòng thủ (theo Defense Post, Naval Technology đưa tin).
Một trong các siêu cường về quân sự là Nga, cũng đã tuyên bố công khai về việc sử dụng tên lửa đạn đạo tầm trung (MRBM) siêu vượt âm mới nhất Oreshnik. Loại tên lửa MRBM Oreshnik còn có tên gọi là “Hạt dẻ”, là tổ hợp tên lửa cơ động RS-26 Rubezh, có tầm bắn từ 2.000 đến 6.000 km. Ngoài ra, Nga còn phát triển và nâng cấp các loại tên lửa thế hệ mới như Iskander (bao gồm Iskander-M, loại tên lửa đạn đạo chiến thuật tầm ngắn có khả năng thay đổi quỹ đạo để đánh lừa radar đối phương; và Kinzhal).
Nhật Bản, một quốc gia Đông Á, cũng đưa ra quyết định trang bị “tên lửa hành trình tầm xa” cho các hạm đội tàu ngầm bằng loại tên lửa chống hạm Type 12 với tầm bắn được mở rộng từ 900 km đến 1.500 km. Bên cạnh đó, nước này còn mua 400 tên lửa Tomahawk (loại Block IV và V) của Mỹ để trang bị cho các tàu khu trục Aegis từ năm 2025 đến 2027.
Tên lửa ICBM RS-26 Rubezh – MRBM Oreshnik. Nguồn: Lenta.
Cùng với việc cho ra đời liên tiếp các loại “tên lửa thế hệ mới”, thế giới cũng chứng kiến sự ra đời của nhiều loại công nghệ “tàu ngầm mới” của các nước. Gần đây nhất, Tập đoàn Huntington Ingalls Industries (HII) của Mỹ thông báo việc hoàn tất thử nghiệm tàu ngầm hạt nhân tối tân nhất của nước này có tên gọi tàu ngầm hạt nhân Massachusetts (SSN 798) lớp Virginia. Massachusetts là tàu ngầm tấn công lớp Virginia thứ 25 và là chiếc thứ 12 xuất xưởng từ Newport News Shipbuilding, được thiết kế để hoạt động linh hoạt trong môi trường tác chiến hải quân hiện đại, tích hợp năng lực tàng hình tối tân, tính cơ động và hoạt động thời gian dài trên biển nhờ vào động cơ hạt nhân, một lợi thế cốt lõi của lớp tàu so với các tàu ngầm thông thường.
Tàu ngầm hạt nhân Type 094 của Trung Quốc. Nguồn: CCTV.
Trong khi đó, Trung Quốc đã triển khai tàu ngầm hạt nhân mới Type 094 để thực hiện nhiệm vụ. Type 094 là tàu ngầm tên lửa đạn đạo chiến lược (SSBN) thế hệ thứ hai, có lượng giãn nước khi lặn là 11.000 tấn, tốc độ tối đa 30 hải lý/giờ và có thể hoạt động ở độ sâu 400m. Tàu này được trang bị 12 tên lửa đạn đạo JL-2 mang đầu đạn hạt nhân, tầm bắn khoảng 7.000 km (phiên bản mới nhất, Type 094A, đã hoạt động từ năm 2020, được cho là trang bị tên lửa đạn đạo JL-3 với tầm bắn hơn 10.000km). Ngoài tàu ngầm Type 094, Trung Quốc còn có loại tàu ngầm Type 096 có lợi thế rõ rệt hơn với hạm đội tàu ngầm hạt nhân của nhiều quốc gia khác.
Trong cuộc đua phát triển công nghệ tàu ngầm, bên cạnh các công nghệ mới của các siêu cường hàng đầu thế giới, đáng chú ý là có sự tham gia tích cực của Triều Tiên về loại vũ khí này. Trong năm 2025, Triều Tiên tuyên bố sự xuất hiện của tàu khu trục 5.000 tấn đầu tiên của nước này, thể hiện được năng lực vượt trội to lớn của hải quân Triều Tiên, như khẳng định Chủ tịch Triều Tiên Kim Jong Un. Tàu khu trục đa năng 5.000 tấn mang tên Choe Hyon được trang bị tên lửa hành trình chiến lược siêu vượt âm, tên lửa đạn đạo chiến thuật và nhiều phương tiện tấn công khác.
Máy bay tiêm kích tàng hình J-20 của Trung Quốc. Nguồn: Defense Express.
Cùng với cuộc chạy đua công nghệ sản xuất tên lửa, tàu ngầm, các công nghệ mới về phát triển máy bay cũng đạt được những thành tựu đáng nể của các siêu cường quân sự. Trước hết phải kể đến Trung Quốc. Đến nay, tốc độ sản xuất tiêm kích tàng hình của Trung Quốc tăng nhanh chóng mặt. Số lượng tiêm kích tàng hình J-20 trong Không quân Trung Quốc đã vượt 300 chiếc. Trung Quốc hiện tiếp tục phát triển các tiêm kích tàng hình loại J-36 và J-50. Cùng với J-20, các loại chiến đấu cơ loại J-16 của Trung Quốc được đánh giá là những “thách thức to lớn” đối với F-22 của Mỹ.
Chiến đấu cơ F-22 của không quân Mỹ. Nguồn: MW.
Cùng với các loại tiêm kích J-16, J-20 (Trung Quốc), Mỹ là quốc gia đang đẩy mạnh phát triển công nghệ sản xuất loại tiêm kích F-35 thế hệ thứ 5 với khả năng tàng hình, tích hợp cảm biến và kết nối mạng vượt trội. Tập đoàn Lockheed Martin (Mỹ) hiện đã chuyển hướng, tập trung vào việc tối ưu hóa F-35 và dự kiến sẽ bàn giao khoảng 3.500 chiếc F-35 để cung cấp toàn cầu trong thời gian tới, sau khi đã cung cấp 1.100 chiếc trước đó.
Máy bay F-35 của Mỹ. Nguồn: Lockheed Martin.
Trong số các cường quốc quân sự sản xuất máy bay, Pháp tạo ra dấu ấn với loại máy bay chiến đấu cơ Rafael, được đánh giá là có tính năng vượt trội so với F-35 của Mỹ. Rafael là biểu tượng của công nghệ hàng không của Pháp với đặc điểm ưu việt là hệ thống điện tử hàng không, với hệ thống Spectra là “lá chắn” điện tử thông minh, sử dụng trí tuệ nhân tạo để phát hiện và nhiễu sóng radar kẻ thù, giúp máy bay sống sót cao hơn 90% trong môi trường bị đe dọa. Theo Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), tiêm kích Rafael của Pháp đang trở nên đắt hàng tới mức nhà sản xuất không thể đáp ứng kịp nhu cầu.
Máy bay chiến đấu Fafael của Pháp. Nguồn: armyrecognition.com.
Tiềm ẩn những rủi ro
Thế giới, thay vì vui mừng trước những thành tựu vượt bậc của các thành tựu khoa học công nghệ mới, tiên tiến của các nước, thì nay lại thể hiện một thái độ lo ngại khác hẳn. Lí do quan ngại sâu sắc đơn giản là bởi thực chất đây là “cuộc chạy đua vũ trang” giữa các siêu cường về quân sự để cho ra lò các loại vũ khí công nghệ cao như tên lửa, tàu ngầm, máy bay chiến đấu đủ sức để gây ảnh hưởng, hay đủ sức để “hủy diệt” bất kỳ một đối thủ nào trong các cuộc chiến tranh quân sự.
Ngoài lí do về thương mại và lợi nhuận, việc quốc gia nào nắm giữ được công nghệ sản xuất các loại vũ khí tiên tiến về tên lửa, tàu ngầm, hay máy bay chiến đấu quân sự còn thể hiện năng lực làm chủ công nghệ cao, và uy tín quốc gia trong tham gia định vị một trật tự thế giới mới hiện nay.
Tại cuộc họp gần đây của Liên hợp quốc, tổ chức quốc tế lớn nhất toàn cầu này cho rằng “thế giới đang bị cuốn vào cuộc chạy đua vũ trang mới, nguy hiểm và hủy diệt hơn bao giờ hết”. Liên hợp quốc cảnh báo về các tham vọng của các siêu cường trong việc tích cực hiện đại hóa và mở rộng kho vũ khí để “phục vụ những mục tiêu chính trị mới”.
Chánh văn phòng Tổng thư ký Liên hợp quốc Earle Courtenay Rattay còn đưa ra cảnh báo rằng “thế giới đang mộng du cuốn vào cuộc chạy đua vũ trang mới. Thế giới đang bị cuốn vào một cuộc chạy đua vũ trang mới, phức tạp hơn, khó lường hơn và thậm chí nguy hiểm hơn, từ không gian mạng đến không gian vũ trụ, từ tên lửa siêu thanh đến máy bay không người lái dưới biển sâu, nguy cơ leo thang và tính toán sai lầm đang gia tăng”.
Cùng với những cảnh báo của Liên hợp quốc, các chuyên gia quốc tế còn kêu gọi cần hoàn thiện “các quy tắc toàn cầu”, hay “các cơ chế luật pháp và hợp tác toàn cầu” nhằm hạn chế các cuộc chạy đua sản xuất các loại vũ khí công nghệ cao như tên lửa, máy bay, tàu ngầm phục vụ cho mục đích quân sự.
Đã đến lúc thế giới cần có các quy tắc, các cơ chế luật pháp toàn cầu mang tính hợp tác, ràng buộc, trách nhiệm và quy chuẩn quốc tế để tăng cường giám sát và phòng ngừa những rủi ro từ sự trỗi dậy của các loại vũ khí có tính hủy diệt hàng loạt như hiện nay. Những thành tựu về công nghệ tiên tiến, bao gồm công nghệ quân sự, cần được chia sẻ công khai, an toàn, trách nhiệm giải trình dựa trên nền tảng tiêu chuẩn chung của toàn cầu. Có vậy thì công nghệ sẽ được quản lý, vũ khí sẽ được kiểm soát để đem lại một thế giới an toàn hơn./.
