Tác giả: TS. Đặng Thanh Phú
Con người sống không thể thiếu nước. Bởi nước không chỉ là thức uống mà còn là nguồn dinh dưỡng nuôi sống mọi loài trên Trái Đất. Điều đáng lo ngại là Nước đang biến mất trước tác động của biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng. Thế giới năm nay sẽ mong đợi điều gì khi Ngày Nước Thế giới sắp đến?
Với vai trò của Nước, Liên hợp quốc đã lấy ngày 22 tháng 3 hàng năm là ngày để Thế giới tôn vinh tầm quan trọng của Nước, đồng thời nhận cao nhận thức của con người về vai trò của nước. Việc tôn vinh Ngày Nước Thế giới còn giúp đạt được Mục tiêu Phát triển bền vững số 6 của Liên hợp quốc (SDG 6), đó là Nước sạch và vệ sinh cho tất cả mọi người vào năm 2030.
Ngày Nước Thế giới 2026 với chủ đề Nước và giới tính. Ảnh: UNICEF/Vinay Panjwani.
Tại sao Nước quan trọng?
Theo trang globalmedic.ca, Nước là sự sống. Hay Nước là nguồn tài nguyên quý giá nhất mà con người và muôn loài trên Trái Đất có được. Thiếu nước, nước sạch là một yếu tố quan trọng gây ra nhiều cuộc khủng hoảng toàn cầu, bởi nếu tiếp cận được nước sạch dễ hơn sẽ giúp nhân loại giảm được bệnh tật, vệ sinh toàn cầu được cải thiện, con người trở nên khỏe mạnh hơn và môi trường được chăm sóc tốt hơn.
Mặc dầu đóng vai trò thiết yếu, song nước không phải là nguồn tài nguyên vô hạn hay có thể thay thế, thay vào đó Nước cần được sử dụng và bảo vệ cẩn thận để có giá trị đối với tất cả mọi người. Theo global medic, nước hiện nay đang bị lạm dụng, bị thương mại hóa và độc quyền và giá trị tiềm năng lợi ích của nó đối với tất cả mọi người thật sự chưa được trân trọng.
Việc tiếp cận nước tưởng chừng như đơn giản, song thực tế lại hết sức phức tạp trong mạng lưới toàn cầu. Đối với những người đang trải qua khủng hoảng và thiên tai, nước sạch thực sự là một thứ hiếm hoi.
Trên thế giới, trường hợp điển hình về khủng hoảng nước là Bangladesh. Theo Global Medic, tình trạng thiếu nước sạch và nước bị nhiễm khuẩn đã trở thành một cuộc khủng hoảng kéo dài, kể từ cuộc khủng hoảng người tị nạn 2017. Tình trạng cơ sở hạ tầng quá tải và các biện pháp vệ sinh cá nhân bị ảnh hưởng khí có hơn 860.000 người tị nạn Rohingya sinh sống tại Cox’s Bazar. Bangladesh. Nước càng khó tiếp cận hơn khi mùa mưa lũ diễn ra, và nguồn nước lại càng có nguy cơ bị nhiễm khuẩn tả cao hơn.
Chủ đề xuyên suốt các năm
Với vai trò và ý nghĩa của Nước, bắt đầu từ năm 1993, Liên hợp quốc đã bắt đầu lấy ngày 22 tháng 3 hàng năm là Ngày Nước Thế giới. Và mỗi năm, tổ chức UN-Water, một cơ chế điều phối của Liên hợp quốc về nước và vệ sinh sẽ đặt chủ đề cho mỗi Ngày Nước Thế giới.
Và theo UN-Water, các chủ đề xuyên suốt của các Ngày Nước Thế giới, gồm: Bảo vệ nguồn nước là trách nhiệm của mọi người (1994), Phụ nữ và Nước (1995), Nước cho các thành phố khát nước (1996), Nguồn nước trên thế giới liệu có đủ? (1997), Nước ngầm – nguồn tài nguyên vô hình (1998), Mọi người đều sống ở hạ lưu (1999), Nước cho thế kỷ 21 (2000), Nước vì sức khỏe – Chủ động bảo vệ nguồn nước (2001), Nước cho sự phát triển (2002), Nước cho Tương lai (2003), Nước và Thảm họa (2004), Nước cho cuộc sống 2005-2015 (2005), Nước và Văn hóa (2006), Tình trạng khan hiếm nước (2007), Năm Quốc tế về Vệ sinh (2008), Vùng nước xuyên biên giới (2009), Chất lượng nước (2010), Nước cho các thành phố (2011), An ninh Nước và Lương thực (2012), Hợp tác về Nước (2013), Nước và Năng lượng (2014), Nước và Phát triển bền vững (2015), Nước sạch hơn và việc làm tốt hơn (2016), Tại sao lại lãng phí nước? (2017), Câu trả lời năm trong tự nhiên (2018), Không bỏ lại ai phía sau (2019), Nước và Biến đổi khí hậu (2020), Trân trọng nước (2021), Nước ngầm (2022), Tận dụng nguồn nước vì hòa bình (2024), Bảo tồn sông băng (2025), Nước và Giới tính (2026).
Vậy tại sao cứ hàng năm, Liên hợp quốc lại đặt tên chủ đề của Ngày Nước Thế giới?. Để trả lời câu hỏi này, UN-Water cho rằng việc đặt tên chủ đề cho Ngày Nước Thế giới (22/3) hàng năm là nhằm tập trung nhận thức vào một khía cạnh cụ thể của cuộc khủng hoảng Nước, thúc đẩy hành động bảo vệ, tiết kiệm và quản lý bền vững tài nguyên Nước. Việc thay đổi chủ đề hàng năm còn giúp phản ánh sâu sắc tầm quan trọng của nước đối với sự sống, kinh tế và môi trường; qua đó giúp người dân toàn cầu không chỉ biết mà còn hiểu rõ và thay đổi hành vi của mình đối với nước.
Thông điệp của Ngày Nước Thế giới 2026
Và chủ đề năm nay của Ngày Nước Thế giới được Liên hợp quốc khởi xướng là “Nước và bình đẳng giới”. Chủ đề này nhấn mạnh nước uống an toàn và vệ sinh là những quyền cơ bản của con người và là yếu tố quan trọng thúc đẩy bình đẳng giới, góp phần trực tiếp vào các Mục tiêu Phát triển bền vững số 6 và 5.
Đáng chú ý hơn, trang unesco.org của UNESCO viết, với Ngày Nước Thế giới năm nay, UNESCO và WWAP (Chương trình đánh giá Nước Thế giới) sẽ tập trung phối hợp tìm hiểu mối liên hệ quan trọng giữa Nước và bình đẳng giới.
Theo UNESCO, mặc dù đã có những tiến bộ, phụ nữ và trẻ em gái vẫn tiếp tục gánh chịu gánh nặng không cân xứng về trách nhiệm trong lĩnh vực nước và vệ sinh và vẫn chưa được đại diện đầy đủ trong quản trị và lãnh đạo lĩnh vực nước.
Với cơ quan Liên hợp quốc, thông điệp Ngày Nước Thế giới 2026 sẽ nhấn mạnh đến vai trò của phụ nữ trong quản lý và sử dụng nước. Tại nhiều cộng đồng nông thôn, phụ nữ chịu trách nhiệm chính trong việc thu gom và sử dụng nước sinh hoạt. Họ cũng là người chăm sóc các thành viên trong gia đình khi xảy ra bệnh tật liên quan đến nguồn nước. Tuy nhiên, phụ nữ lại ít có cơ hội tham gia vào các quyết định về quản lý tài nguyên nước và điều này khiến nhiều chính sách chưa phản ánh đầy đủ nhu cầu của cộng đồng.
Là quốc gia tham gia Ngày Nước Thế giới ngay từ đầu, đến nay Việt Nam hưởng ứng tích cực Ngày Nước Thế giới hàng năm do Liên hợp quốc khởi xướng. Điều này nhằm giúp nâng cao nhận thức của người dân về vai trò của nước và sử dụng nước một cách tiết kiệm và hiệu quả.
Như vậy, việc hiểu được giá trị đích thực của Nước sẽ giúp nhân loại càng trân trọng nước không chỉ đơn thuần là giá trị tiền tệ và mục đích kinh tế, mà còn là nguồn gốc của sự sống, sức khỏe, thịnh vượng và phẩm giá. Thế giới sẽ hi vọng và mong chờ Ngày Nước Thế giới 2026 có nhiều thay đổi mới tốt hơn.
