Tác giả: TS. Đặng Thanh Phú
Hạnh phúc là mục tiêu cơ bản của con người. Trong một thế giới đầy rẫy những thách thức, bất ổn, con người sẽ mong đợi gì khi ngày Quốc tế Hạnh phúc (20/3) sắp đến?
Đã thành thông lệ hàng năm, cứ đến ngày 20/3, thế giới sẽ hướng về kỷ niệm Ngày Quốc tế Hạnh phúc. Có nhiều cách hiểu khác nhau về ngày này, nhưng theo cách diễn đạt dễ hiểu nhất của Liên hợp quốc thì đây là ngày vui vẻ. Với Liên hợp quốc, ngày Quốc tế Hạnh phúc là để kêu gọi mọi người trên thế giới hướng đến một cách tiếp cận toàn diện, công bằng và cân bằng hơn đối với tăng trưởng kinh tế nhằm thúc đẩy hạnh phúc và sự thịnh vượng của tất cả mọi người.
Các chỉ số đánh giá Hạnh phúc
Báo cáo Hạnh phúc thế giới (World Happiness Report) là thước đo hạnh phúc, được Cơ quan Mạng lưới Giải pháp phát triển bền vững của Liên hợp quốc chịu trách nhiệm xuất bản. Báo cáo Hạnh phúc thế giới đầu tiên được phát hành vào 1/4/2012. Bảng xếp hạng quốc gia hạnh phúc lần đầu được công bố vào ngày 20/3/2012. Bảng xếp hạng của Liên hợp quốc dựa trên việc đặt ra các tiêu chí đánh giá trên thang điểm từ 0 đến 10, được liên tục theo dõi và so sánh giữa các quốc gia trên thế giới, trong đó đại lượng cơ bản đánh giá mức độ hạnh phúc từ “cực kỳ không hài lòng” đến “cực kỳ hài lòng”.
Trang worldhappiness.report (tên tiếng anh World Happiness Report, gọi tắt là WHR) đưa ra các phân tích về mức độ hài lòng của người dân trong các quốc gia được xem xét không dựa vào ý kiến đánh giá của các nhà nghiên cứu hay các nhà hoạch định chính sách, mà là cá nhân mỗi con người tự đánh giá về phúc lợi của chính họ, điều được coi là quan trọng nhất trong nghiên cứu mức độ hài lòng với cuộc sống.
Các đại lượng khác như tăng trưởng kinh tế, thất nghiệp hay lạm phát, học vấn hay hoàn cảnh cá nhân, v.v… chỉ có ý nghĩa chừng mực. Thông thường, báo cáo hạnh phúc thế giới được chia ra làm nhiều chương khác nhau và thường đi sâu vào các vấn đề liên quan hạnh phúc.
Khi phân tích về các tiêu chí, báo cáo này thường tập trung làm rõ các tiêu chí như: GDP bình quân đầu người, hỗ trợ xã hội, sự hào phóng, kỳ vọng sống lành mạnh, quyền tự do lựa chọn cuộc sống và nhận thức về tham nhũng. Trong đó, việc xác định Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) đối với giá trị tất cả hàng hóa và dịch vụ do quốc gia đó tự sản xuất hàng năm. Đây là phương pháp chính xác nhất để xác định được mức độ giàu có của một quốc gia. Tiêu chí này còn xác định sự giàu có của một quốc gia có mối tương quan cao với hạnh phúc của nước đó, bởi GDP bình quân đầu người cao cho phép sự phát triển, tăng trưởng, thuận tiện và rất nhiều thứ khác dẫn đến mức độ hạnh phúc cao hơn.
Ngoài tiêu chí GDP, báo cáo WHR còn dẫn dụ một số câu hỏi thường gặp khi đề cập yếu tố “Hỗ trợ xã hội” trong khảo sát dữ liệu Gallup World Poll, với những câu hỏi thường gặp như: Nếu bạn gặp rắc rối, bạn có người thân hoặc bạn bè mà bạn có thể tin tưởng để giúp bạn bất cứ khi nào cần hay không?.
Với yếu tố sự hào phóng, các câu hỏi thường gặp sẽ như: “Bạn đã quyên góp tiền cho một tổ chức từ thiện trong tháng qua?”. Với câu hỏi này, báo cáo sẽ có thể kết luận được rằng bạn sẽ hạnh phúc hơn khi bạn vui vẻ chia sẻ hạnh phúc của riêng mình đến với những người khác.
Khác với đánh giá về hạnh phúc ở cấp độ cá nhân, việc đánh giá hạnh phúc ở cấp độ quốc gia lại có sự khác biệt. Theo đó, để đánh giá mức độ hạnh phúc quốc gia, việc đánh giá về chất lượng cuộc sống sẽ được lựa chọn để thực hiện thay vì đánh giá về cảm xúc của từng cá nhân. Việc đánh giá chất lượng sống của mỗi quốc gia có sự khác biệt rõ rệt dựa vào những trải nghiệm sống đa dạng của người dân của chính các quốc gia khác nhau.
Các quốc gia giàu có sẽ xếp thứ hạng cao
Theo báo cáo hạnh phúc của Liên hợp quốc năm 2025 đến nay thế giới có tất thảy 193 quốc gia thành viên của Liên hợp quốc đồng thời tham gia vào Ngày Quốc tế Hạnh phúc được tổ chức hàng năm vào ngày 20/3. Khởi sự từ quốc gia Bhutan, một quốc gia vốn được đánh giá là người dân luôn hạnh phúc. Khẩu hiệu ngày Quốc tế Hạnh phúc của người dân Bhutan là “Hạnh phúc tự nhiên cho Dân tộc”. Việc lựa chọn ngày 20/3 là bởi đây là ngày xuân phân và vào ngày này, Mặt trời nằm ngang đường xích đạo, độ dài ngày và đêm bằng nhau đại diện cho sự cân bằng, hài hòa của vũ trụ.
Thực tế cho thấy, mặc dù mỗi quốc gia đều có những chỉ số hạnh phúc riêng biệt, nhưng theo báo cáo hạnh phúc của Liên hợp quốc cho thấy về cơ bản các quốc gia trên thế giới có những tiêu chí đánh giá chung như mức GDP bình quân đầu người, tuổi thọ, tự do lựa chọn cuộc sống (tự do cá nhân), mức độ hào phóng, hỗ trợ xã hội và tình trạng tham nhũng.
Trong báo cáo hạnh phúc năm 2024 của Liên hợp quốc, các quốc gia Bắc Âu luôn giữ vị trí dẫn đầu trong danh sách các quốc gia hạnh phúc nhất thế giới. Trái lại, Afghanistan là quốc gia đứng ở vị trí cuối bảng, xếp thứ 143 quốc gia được khảo sát của Liên hợp quốc. Đáng chú ý, các nền kinh tế hàng đầu thế giới không phải là các quốc gia nằm trong danh sách đứng đầu về quốc gia hạnh phúc nhất thế giới. Mỹ và Đức lần đầu tiên không nằm trong số 20 quốc gia hạnh phúc nhất trong năm 2024 và lần lượt đứng ở vị trí thứ 23, 24. Costa Rica và Kuwait lọt vào top 20 ở vị trí 12, 13.
Ngoài ra, báo cáo hạnh phúc thế giới năm 2024 còn cho thấy, thế hệ trẻ hạnh phúc hơn so với những người lớn ở hầu hết các khu vực trên thế giới, nhưng không phải tất cả. Cụ thể như, ở Bắc Mỹ, Australia, New Zealand, mức độ hạnh phúc ở các nhóm dưới 30 tuổi đã giảm đáng kể kể từ năm 2006 đến 2010, trong khi thế hệ lớn tuổi lại hạnh phúc hơn giới trẻ. Khu vực Trung và Đông Âu có mức độ hạnh phúc tăng lên đáng kể ở mọi lứa tuổi trong cùng thời kỳ, trong khi ở Tây Âu người dân ở mọi lứa tuổi đều có mức độ hạnh phúc tương tự nhau.
Cùng với sự khác biệt về mức độ hạnh phúc ở các độ tuổi, vấn đề bất bình đẳng về hạnh phúc lại trở thành một “xu hướng đáng lo ngại”, trong đó đặc biệt gia tăng của người già ở khu vực châu Phi cận Sahara, cho thấy sự bất bình đẳng về thu nhập, giáo dục, chăm sóc sức khỏe, sự chấp nhận của xã hội, niềm tin và sự hiện diện của môi trường xã hội ở cấp độ gia đình, cộng đồng quốc gia”.
Đến báo cáo Hạnh phúc thế giới năm 2025, Phần Lan tiếp tục là quốc gia hạnh phúc nhất thế giới. Đây là năm thứ 8 liên tiếp quốc gia Bắc Âu này ở vị trí thứ nhất. Với nhà nghiên cứu John Helliwell, lý do Phần Lan là quốc gia hạnh phúc nhất là bởi vì người dân nước này luôn tập trung vào bản thân thay vì vật chất, có tư tưởng đoàn kết, thống nhất đất nước, họ có cuộc sống nhẹ nhàng hơn so với nước Mỹ, họ có niềm tin vào chính quyền nhà nước, có phúc lợi xã hội mạnh mẽ, mức độ tham nhũng thấp, giáo dục và chăm sóc sức khỏe miễn phí, bởi vậy họ là những người hạnh phúc nhất thế giới.
Các vị trí tiếp sau Phần Lan là Đan Mạch, Iceland, Thụy Điển. Trong đó, Đan Mạch, xếpvị trí thứ hai trong danh sách quốc gia hạnh phúc nhất thế giới là nhờ vào chất lượng cuộc sống, mức GDP đầu người, tuổi thọ, v.v..; còn Iceland là quốc gia xếp thứ ba nhờ vẻ đẹp hoang sơ, có phần kỳ ảo của sông băng, núi lửa, cực quang; Thụy Điển đứng thứ Tư nhờ những điểm đến du lịch luôn được khác tham quan đánh giá là không thay đổi.
Với Việt Nam, báo cáo hạnh phúc thế giới của Liên hợp quốc năm 2025 lần đầu tiên cho thấy nước ta đứng ở vị trí thứ 46, tăng 8 hạng so với năm 2024 và là mức cao nhất từ trước đến nay. Điều đáng thú vị mà báo cáo đưa ra đó là việc “ngồi ăn theo nhóm” có mối liên hệ chặt chẽ với hạnh phúc ở Việt Nam.
Với chủ đề “quan tâm và chia sẻ” trong đó tập trung vào kết nối cộng đồng, lòng trắc ẩn và hạnh phúc trong thời đại số, thế giới đang háo hức và chờ đợi đến ngày Quốc tế Hạnh phúc năm 2026. Liệu chăng sẽ có sự “đổi ngôi” hay vẫn là Phần Lan đứng đầu danh sách các quốc gia hạnh phúc nhất thế giới, và liệu chăng các tiêu chí đánh giá hạnh phúc của thế giới sẽ có sự thay đổi trong một thế giới đầy thách thức và xáo trộn hay không? Câu trả lời còn ở phía trước.
