Bệnh Đậu mùa khỉ (Monkeypox) – Triệu chứng lâm sàng – Dự phòng

 

Tác giả: TS.BS. Nguyễn Đức Hoàng

Bệnh đậu mùa khỉ được ghi nhận lần đầu tiên vào năm 1958, trên các đàn khỉ nuôi để nghiên cứu. Đến năm 1970, lần đầu tiên được ghi nhận trên người tại Cộng hòa Dân chủ Công Gô. Sau đó, bệnh đậu mùa khỉ ở người trở thành bệnh lưu hành nhiều ở khu vực Trung Phi và Tây Phi. 

Năm 2003, đợt dịch đầu tiên ở Hoa Kỳ liên quan đến chó đồng (cầy thảo nguyên) và có trên 70 ca mắc, tiếp theo đó bệnh đậu mùa khỉ được báo cáo ở những du khách từ Nigeria đến Israel, Vương quốc Anh (2018); Singapore (2019); và Hoa Kỳ (2021). 

Vào tháng 5 năm 2022 đến nay bệnh đậu mùa khỉ diễn biến bất thường, đã ghi nhận dịch tại 12 quốc gia khu vực châu Âu,  lần đầu tiên ghi nhận các ổ dịch tại khu vực này, mà chưa xác định được mối liên hệ với khu vực dịch lưu hành trước đó. Dịch bệnh đã gia tăng liên tục cả về số ca mắc và số quốc gia, vùng lãnh thổ ghi nhận trường hợp bệnh. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) công bố dịch bệnh vào ngày 23 tháng 7 năm 2022 là tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng quốc tế.

Đến ngày 15/8/2022, đã ghi nhận trên 35 nghìn ca mắc tại 92 quốc gia, trong đó có 12 trường hợp tử vong. Hiện có một số quốc gia gần với nước ta như Thái Lan, Singapore, Đài Loan, Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản đã ghi nhận trường hợp bệnh xâm nhập. 

Theo WHO tỷ lệ tử vong khi mắc bệnh theo thống kê trước đây dao động từ 0-11% nói chung và cao hơn ở trẻ nhỏ. Theo trung tâm kiểm soát bệnh tật Hoa Kỳ, tỷ lệ tử vong của bệnh đậu mùa khỉ liên quan đến nhóm virus đậu mùa khỉ nhánh Tây Phi là 1% và có thể cao hơn ở nhóm đối tượng bị suy giảm miễn dịch.

Triệu chứng lâm sàng

Thời gian ủ bệnh đậu mùa khỉ thường từ 06-13 ngày, nhưng có thể dao động từ 05-21 ngày. Biểu hiện triệu chứng có thể khác nhau tùy thuộc vào từng giai đoạn bệnh, nhưng tương tự như bệnh đậu mùa, các triệu chứng thường thấy như là: sốt, đau đầu, đau cơ, đau lưng, sưng hạch bạch huyết, ớn lạnh, mệt mỏi, phát ban có thể nhìn giống như mụn nước xuất hiện trên mặt, bên trong miệng hoặc ở các bộ phận khác của cơ thể như bàn tay, bàn chân, ngực, bộ phận sinh dục hoặc hậu môn. Bệnh có thể tự khỏi trong vòng 2-3 tuần.

Bệnh đậu mùa khỉ có thể tự khỏi trong vòng 2-3 tuần; tuy nhiên hay gặp tổn thương da toàn thân và có hạch to kéo dài 2-3 tuần. Bệnh thường nặng ở trẻ em, phụ nữ có thai hoặc người suy giảm miễn dịch. 

Virus gây bệnh đậu mùa khỉ là một loại virus DNA sợi đôi, hiện có 2 nhánh virus gồm nhánh Trung Phi và nhánh Tây Phi, trong đó nhánh Trung Phi thường gây bệnh nặng hơn và có khả năng lây lan nhanh hơn. Một số loài cảm nhiễm với virus đậu mùa khỉ gồm sóc cây, chuột túi Gambian, động vật linh trưởng và một số loại khác. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa xác định được chính xác ổ chứa. 

Phòng bệnh

Bệnh đậu mùa khỉ là bệnh lây truyền từ động vật sang người, việc lây truyền từ người sang người khi tiếp xúc trực tiếp gần, lây qua vết thương hở, dịch cơ thể, giọt bắn lớn của đường hô hấp và qua tiếp xúc với các vật dụng, đồ dùng nhiễm mầm bệnh. Sự lây truyền có thể xảy ra qua nhau thai từ mẹ sang thai nhi hoặc tiếp xúc gần trong và sau khi sinh. Ngoài ra, cũng ghi nhận sự gia tăng và số lượng trường hợp bệnh tại các quốc gia khu vực Tây, Trung Phi.  

Để chủ động phòng, chống dịch bệnh đậu mùa khỉ ở nước ta, Bộ Y tế khuyến cáo người dân chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh sau: 

– Che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, tốt nhất che bằng khăn vải hoặc khăn tay hoặc khăn giấy dùng một lần hoặc ống tay áo để làm giảm phát tán các dịch tiết đường hấp, rửa tay bằng xà phòng và nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn ngay sau khi ho, hắt hơi. Không khạc nhổ bừa bãi nơi công cộng. 

– Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng và nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn tay. 

– Người có triệu chứng phát ban cấp tính không rõ nguyên nhân kèm theo một hoặc nhiều triệu chứng nghi ngờ cần chủ động liên hệ với cơ sở y tế để được theo dõi, tư vấn kịp thời. Đồng thời cần chủ động tự cách ly, tránh quan hệ tình dục. 

– Tránh tiếp xúc gần với người mắc bệnh đậu mùa khỉ, tránh tiếp xúc trực tiếp với những vết thương, dịch cơ thể, giọt bắn và các vật dụng, đồ dùng bị nhiễm mầm bệnh. Trong trường hợp nơi ở/nơi làm việc có người mắc hoặc nghi ngờ mắc bệnh, cần thông báo cho cơ quan y tế để được tư vấn và xử lý kịp thời, không tự ý điều trị. 

– Người đến các quốc gia có lưu hành dịch bệnh đậu mùa khỉ (khu vực Trung và Tây phi), cần tránh tiếp xúc với động vật có vú (chết hoặc sống) như: động vật gặm nhấm, thú có túi, động vật linh trưởng có thể chứa virus đậu mùa khỉ. Khi quay trở về Việt Nam cần chủ động khai báo với cơ quan y tế địa phương để được tư vấn. 

– Đảm bảo an toàn thực phẩm, thực hiện lối sống lành mạnh, tăng cường vận động thể lực, nâng cao sức khỏe. 

Kiểm tra lại

Các nguyên nhân gây tăng Cholesterol máu

  Tác giả: Một số nguyên nhân làm tăng cholesterol máu mà chúng ta cần …