Tác giả: TS. Nguyễn Đính
Viện Công nghệ Môi trường, Giảm nhẹ thiên tai và Biến đổi khí hậu
Là một trong 6 thành phố trực thuộc Trung ương, Huế không chỉ nổi tiếng với bề dày lịch sử, văn hóa, các công trình kiến trúc cổ kính và di sản được UNESCO công nhận, mà còn là một trung tâm du lịch phát triển mạnh ở khu vực miền Trung và cả nước. Hàng năm, Huế đón hàng triệu lượt du khách trong và ngoài nước, nhu cầu sử dụng nước sinh hoạt, nước phục vụ du lịch và dịch vụ ngày càng gia tăng. Chính vì thế, việc kiểm soát chất lượng nước được xác định đóng vai trò rất quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà còn góp phần xây dựng thành phố Huế trở thành đô thị di sản, xanh, thông minh và phát triển bền vững.
Mặt khác, trong bối cảnh tài nguyên nước ngày càng chịu áp lực từ ô nhiễm và biến đổi khí hậu với biểu hiện rõ nhất là gia tăng tần suất và độ lớn của các hiện tượng khí hậu cực đoan, thiên tai bão lũ,… Do đó, việc quan trắc thường xuyên định kỳ, cập nhật và công bố kịp thời kết quả quan trắc chất lượng nước càng trở nên quan trọng và cấp thiết.
Như đã biết, trong các tháng 10-11 năm 2025 vừa qua, thành phố Huế đã hứng chịu nhiều đợt mưa lớn lịch sử do tác động của hoàn lưu các cơn bão, áp thấp nhiệt đới trên biển Đông, không khí lạnh tăng cường kết hợp với nhiễu động đới gió Đông trên cao; trên địa bàn thành phố đã xảy ra nhiều đợt lũ lụt đặc biệt nghiêm trọng, gây thiệt hại nặng nề cho môi trường tự nhiên và xã hội, tổn nhất về nhân mạng, tài sản của nhà nước và nhân dân. Lũ lụt mang khối lượng lớn bùn đất, mảnh vụn, xác động thực vật bị rửa trôi theo dòng nước từ thượng lưu chảy về ứ đọng ở vùng hạ lưu thấp trũng; các chất ô nhiễm có trong nước thải sinh hoạt, nước thải chăn nuôi, rác thải sinh hoạt,… bị cuốn theo nước lụt vào dòng chảy sông Hương, sông Bồ, sông Ô Lâu, sông Nong, sông Truồi, Bu Lu, và các chi lưu, ao hồ, vực nước đầm phá Tam Giang – Cầu Hai, làm ô nhiễm và suy giảm chất lượng nước, ảnh hưởng lớn đến việc khai thác sử dụng nước trên toàn thành phố, nhất là các phường xã ở vùng trũng thấp, ngập lụt dài ngày.
Trước và ngay sau các đợt lũ lụt, Trung tâm quan trắc tài nguyên và môi trường thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Huế đã triển khai các đợt quan trắc, lấy mẫu nước mặt tại các sông hồ, nước đầm phá và ở một số giếng bị ngập lụt, nhằm kiểm tra đánh giá chất lượng nước, kịp thời khuyến nghị các địa phương và người dân thực hiện các giải pháp để đảm bảo an toàn khi sử dụng nguồn nước.
Xử lý nước giếng vùng ngập lụt năm 2025
Kết quả chất lượng nước sông Hương, các thông số ảnh hưởng đến sức khỏe con người tại các điểm quan trắc cơ bản thấp hơn giới hạn cho phép của quy chuẩn. Thông số N-NH4+ và thông số Fe quan trắc sau các đợt mưa lớn có nồng độ khá cao, tương tự kết quả các đợt quan trắc định kỳ từ tháng 9 đến tháng 12 hàng năm. Một số vị trí ghi nhận thông số TSS, COD và Tổng Coliform chỉ đạt mức B (chất lượng nước trung bình).
Đối với các chi lưu sông Hương, nhìn chung các thông số ảnh hưởng đến sức khỏe con người tại các điểm quan trắc cao hơn hẳn so với dòng chính sông Hương; có điểm không đạt so với giá trị giới hạn tối đa của quy chuẩn chủ yếu các thông số dinh dưỡng (N-NH4+ và N-NO2–) và các kim loại măng-gan và sắt (Mn, Fe). Nhóm các thông số phục vụ phân loại chất lượng nước sông và bảo vệ môi trường sống dưới nước cho thấy các thông số nhìn chung đều đạt mức B trở lên, riêng thông số Tổng Coliform dao động từ mức D đến B (nước có chất lượng rất xấu đến trung bình).
Về chất lượng nước các sông khác trên địa bàn thành phố, hầu hết các điểm quan trắc đều có nồng độ các thông số ảnh hưởng đến sức khỏe con người khá thấp, trừ một số điểm trên các sông: Bồ, Ô Lâu, Đại Giang, Vực, Phổ Lợi, Thiệu Hóa có nồng độ sắt không đạt quy chuẩn cho phép; một số điểm quan trắc thuộc sông Phú Bài có kết quả N-NH4+, N-NO2–, Mn, Fe không đạt quy chuẩn cho phép.
Đối với nhóm các thông số phục vụ phân loại chất lượng nước sông và bảo vệ môi trường sống dưới nước, hầu hết các thông số đánh giá chất lượng nước ở khu vực thượng nguồn tốt hơn hẳn so với các điểm hạ nguồn sau khi đi qua các khu dân cư. Chỉ có thông số COD ở các sông Phú Bài, sông Vực, Sông Đại Giang, sông Thiệu Hóa, sông Bù Lu dao động từ mức C đến B (nước có chất lượng từ xấu đến trung bình).
Nhằm nâng cao hiệu quả giám sát và bảo vệ nguồn nước, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã ban hành QCVN 08:2023/BTNMT – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước mặt, thay thế cho QCVN 08-MT:2015/BTNMT trước đây (hiệu lực từ ngày 12/9/2023) để quản lý, đánh giá, phân loại chất lượng môi trường nước mặt, làm căn cứ cho việc bảo vệ, sử dụng nguồn nước hiệu quả. Theo đó, chất lượng nước được phân thành 4 mức A, B, C, D. Việc phân loại chất lượng nước theo 4 mức nhằm đưa ra mục tiêu cải thiện chất lượng nước cho nhóm các thông số ảnh hưởng tới đời sống thủy sinh, bảo đảm cho mục đích đánh giá nồng độ các độc tố ảnh hưởng tới sức khỏe con người và hệ sinh thái
Cụ thể, mức A có chất lượng nước tốt và có thể được sử dụng cho mục đích cấp nước sinh hoạt, bơi lội, vui chơi dưới nước sau khi áp dụng các biện pháp xử lý phù hợp. Chất lượng nước trung bình thuộc mức B, nước có thể sử dụng cho mục đích sản xuất công nghiệp, nông nghiệp sau khi áp dụng các biện pháp xử lý phù hợp. Mức C có chất lượng nước xấu, có thể được sử dụng cho các mục đích sản xuất công nghiệp sau khi áp dụng các biện pháp xử lý phù hợp. Ở mức D, nước có chất lượng rất xấu, có thể gây ảnh hưởng lớn tới cá và các sinh vật sống trong môi trường nước. Nước có thể được sử dụng cho các mục đích giao thông thủy và các mục đích khác với yêu cầu nước chất lượng thấp.
Chất lượng nước trên môt số ao hồ, kết quả quan trắc nhóm thông số đánh giá ảnh hưởng tới sức khoẻ con người cho thấy hầu hết các điểm quan trắc tại các hào, hồ có nồng độ khá thấp, chỉ có một vài thông số như N-NH4+ (hồ Bàu Họ, Châu Sơn, Nam Giảng, Tịnh Tâm, hào cửa An Hòa, hào Cửa Thượng Tứ), N-NO2– (hồ Nam Giảng, Tịnh Tâm, hào Cửa Thượng Tứ), Fe (hồ Ba Cửa, Bàu Họ, Châu Sơn, Nam Giảng, hào Cửa Thượng Tứ, hào Cửa An Hòa), Mn (hồ Ba Cửa, Bàu Họ, hào Cửa Thượng Tứ, hào Cửa An Hòa) có giá trị đo đạc không đạt so với giá trị giới hạn cho phép. Đối với nhóm các thông số phục vụ phân loại chất lượng nước sông và bảo vệ môi trường sống dưới nước, chất lượng nước các hồ Thọ Sơn, hồ Hòa Mỹ đều đạt mức tốt đến trung bình, các hồ còn lại có một số thông số như COD và Tổng Coliform đạt từ mức rất xấu đến xấu.
Tại các điểm tiếp nhận nước thải (phụ lưu các sông, hồ), kết quả quan trắc cho thấy một số điểm tiếp nhận nước thải ghi nhận các thông số N-NH4+, N-NO2–, Fe, Mn không đạt quy chuẩn cho phép. Đối với nhóm các thông số phục vụ phân loại chất lượng nước sông và bảo vệ môi trường sống dưới nước, hầu hết các thông số tại các điểm quan trắc đều đạt mức B trở lên, riêng thông số như COD và Tổng Coliform tại một số điểm dao động từ mức D đến C (nước có chất lượng từ rất xấu đến xấu).
Nước khu vực đầm phá Tam Giang – Cầu Hai: Hầu hết nồng độ các thông số tại các điểm quan trắc đều nằm trong giới hạn cho phép của QCVN 10:2023/BTNMT (Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước biển), chỉ có một số thông số như Fe, Amoni, Tổng Coliform tại vài điểm quan trắc có giá trị cao hơn giới hạn cho phép của của QCVN 10:2023/BTNMT.
Nước dưới đất (khu vực giếng lấy nước của người dân): Tại các điểm quan trắc nước dưới đất đều ghi nhận thông số Tổng Coliform có giá trị vượt giới hạn cho phép; các thông số khác đều nằm trong giới hạn cho phép theo QCVN 09:2023/BTNMT (Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước dưới đất).
Từ kết quả quan trắc chất lượng nước quý IV năm 2025, so sánh với các đợt quan trắc quý I, II, III thuộc chương trình quan trắc hiện trạng môi trường thành phố Huế cho thấy hầu hết các điểm quan trắc sau các đợt lũ vừa qua có chất lượng nước thấp hơn. Tuy nhiên, nhìn chung chất lượng nước mặt tại hầu hết các điểm quan trắc Quý IV năm 2025 vẫn ổn định, tương đương cùng kỳ năm 2024, đảm bảo phục vụ mục đích sử dụng nước và bảo vệ môi trường sống dưới nước theo các quy chuẩn kỹ thuật hiện hành.
Để đảm bảo an toàn sử dụng nguồn nước trong thời gian tới, các địa phương xã, phường cần tiếp tục thực hiện đẩy mạnh công tác vệ sinh môi trường, tiêu độc, khử trùng, thu gom và xử lý rác thải, nước thải sinh hoạt, ngăn chặn tình trạng xả rác xuống sông, hồ; kết hợp, lồng ghép cùng chương trình Chủ nhật xanh để giải quyết dứt điểm tình trạng ô nhiễm môi trường sau lũ lụt. Tăng cường giám sát các nguồn thải công nghiệp, làng nghề, cụm công nghiệp, chăn nuôi để kịp thời phát hiện và xử lý các sự cố ô nhiễm, nhất là tại các cơ sở có nguồn thải lớn trong các vùng trũng thấp bị ngập lụt. Rà soát, kiểm tra chất lượng nước dưới đất ở các giếng đào, giếng khơi ở các vùng trũng thấp để hỗ trợ người dân xử lý, khử trùng nước giếng tại các hộ dân ở khu vực bị ngập lụt.
Tuyên truyền, vận động, khuyến cáo người dân nâng cao ý thức bảo vệ nguồn nước, không vứt rác bừa bãi, tăng cường công tác thu gom, xử lý chất thải rắn, nước thải sinh hoạt, không xả rác trực tiếp ra sông, hồ để hạn chế ô nhiễm hữu cơ và vi sinh vật. Tuyệt đối không sử dụng trực tiếp nước sông, hồ, kênh, rạch cho mục đích ăn uống, tắm giặt; không sử dụng nước giếng tại các khu vực đã ngập lụt để trực tiếp để ăn uống; cần đun sôi kỹ hoặc sử dụng các thiết bị lọc nước đạt tiêu chuẩn, có khả năng diệt khuẩn trước khi sử dụng; nạo vét, vệ sinh và khử trùng giếng; bảo vệ giếng, che chắn miệng giếng, tôn cao thành giếng, không để nước bề mặt chảy tràn vào.
Các cơ sở sản xuất, kinh doanh cần tuân thủ nghiêm ngặt quy định về xử lý nước thải trước khi xả thải ra môi trường, nhất là với các khu vực bị ngập hệ thống xử lý nước thải; phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương trong công tác kiểm tra, xử lý các nguồn thải, chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa ô nhiễm, đảm bảo sử dụng nguồn nước an toàn cho sức khỏe cộng đồng và xã hội./.
Hình anh minh họa: Bia Quốc học ngập trong nước lũ – Nguồn baochinhphu.vn
