Tác giả: TS.BS. Nguyễn Đức Hoàng
Thời tiết chuyển mùa – thay đổi là điều kiện để bệnh hen (hay còn gọi hen phế quản, hay hen suyễn) tái phát, số ca mắc bệnh hen lại gia tăng đột biến. Sự thay đổi nhiệt độ, độ ẩm và các yếu tố môi trường không chỉ kích hoạt cơn hen, mà còn làm bệnh trầm trọng hơn. Do vậy, để bảo vệ sức khỏe, việc hiểu rõ cách phòng bệnh và kiểm soát bệnh hen là vô cùng quan trọng.
Hen là bệnh mạn tính của phế quản. Bệnh gây sưng phù và tạo ra nhiều đờm làm tắc nghẽn luồng khí thở khiến bệnh nhân khó thở, thở khò khè, ho kéo dài từng cơn, nhất là vào ban đêm và sáng sớm.
Nguyên nhân gây hen
Vi khuẩn, virus hợp bào hô hấp (cúm), nấm, nấm mốc; di truyền – nếu trong gia đình có bố hoặc mẹ bị hen thì con cái có nguy cơ mắc bệnh cao; tiếp xúc nhiều với môi trường không khí ô nhiễm, khói củi bếp, khói thuốc lá, các tác nhân gây dị ứng lông chó, lông mèo,…; bị nhiễm trùng đường hô hấp như viêm phế quản, viêm phế quản phổi, viêm xoang, viêm tiểu phế quản,…; thời tiết thay đổi đột ngột từ nóng sang lạnh hoặc ngược lại.
Thời tiết lạnh tác động tiêu cực đến hen bởi phế quản được phủ bởi một lớp mỏng chất lỏng, khi hít thở quá nhiều không khí lạnh khô, lớp chất lỏng này sẽ bốc hơi nhanh và không kịp tái tạo. Phế quản khi quá khô sẽ dễ bị kích ứng và sưng lên, làm trầm trọng hơn các triệu chứng hen.
Phế quản cũng được bảo vệ bằng một lớp chất nhầy. Lớp chất nhầy này sẽ giữ lại bụi bẩn và các phân tử có hại cho cơ thể. Khi thời tiết lạnh, cơ thể sẽ sản sinh nhiều chất nhầy hơn. Tuy nhiên, chất nhầy cũng đặc và dính. Chất nhầy trong mũi và họng quá nhiều sẽ dễ gây ra các triệu chứng giống cảm lạnh. Với phế quản, chất nhầy đặc và nhiều sẽ gây thở khò khè.
Dự phòng hen tái phát
+ Không lao động quá nặng, vận động quá sức
Các hoạt động gắng sức quá mức cũng là yếu tố khởi phát cơn hen đối với một số người. Khi vận động mạnh thì nhu cầu oxy tăng lên, khiến bệnh nhân phải thở nhanh, luồng khí ra vào phế quản nhanh và mạnh hơn, ít được làm ẩm và làm ấm hơn sẽ gây kích ứng các tiểu phế quản gây cơn hen. Do đó, bệnh nhân hen phế quản không nên lao động quá nặng, vận động quá sức. Nên làm việc phù hợp với tình trạng sức khỏe, có chế độ nghỉ ngơi hợp lý
+ Hạn chế tiếp xúc với các nguyên nhân gây dị ứng
Ở nhóm bệnh nhân mắc bệnh hen thì tỉ lệ dị ứng với vật nuôi lên tới 30%. Do vậy, nếu như bạn đang mắc bệnh hen thì cân nhắc thật kỹ việc có nên nuôi thú cưng không? Nó có thể là nguyên nhân trực tiếp sản sinh ra các dị nguyên – chính là các tác nhân gây nên tình trạng dị ứng.
Cần thường xuyên tập luyện thể dục thể thao, chọn địa điểm có không khí lành mạnh. Tập thể dục ở môi trường ô nhiễm cơn hen có điều kiện phát triển. Những người dị ứng với phấn hoa thì nên hạn chế ra ngoài trong thời điểm phấn hoa rụng. Hoặc nếu có ra ngoài thì nên sử dụng các loại khẩu trang chuyên dụng.
+ Giữ nhà cửa sạch sẽ
Chính việc giữ nhà cửa luôn luôn sạch sẽ giúp loại bỏ đi những nhân tố như bụi bẩn, phấn hoa, các loại lông chó mèo ra khỏi ngôi nhà. Nếu có điều kiện bạn nên sử dụng thêm bộ lọc không khí để làm sạch các tác nhân gây bệnh hen. Sử dụng máy tăng cường độ ẩm để làm tăng độ ẩm trong không khí cũng như giảm thiểu tình trạng mắc bệnh hen.
+ Tiêm phòng cúm
Một người mắc bệnh cúm thường có các triệu chứng bệnh hen nghiêm trọng hơn so với những người khác. Chính cảm cúm cũng là nguyên nhân khiến cho tỉ lệ nhập viện của những người mắc bệnh hen tăng lên. Để tiêm phòng cảm cúm người bệnh có thể tiêm phòng cảm cúm hàng năm. Bên cạnh đó, nếu có thể thì tiêm thêm vaccine ngăn ngừa phế cầu khuẩn.
+ Duy trì trọng lượng cơ thể khỏe mạnh
Bệnh hen có thể trở nên nặng và nghiêm trọng hơn nếu như người đó bị béo phì. Vậy nên, giảm cân, ăn kiêng cũng như tập thể dục đều đặn sẽ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả hơn rất nhiều.
+ Ăn uống đảm bảo đủ dinh dưỡng, uống đủ nước.
+ Tập thể dục thường xuyên
Tập thể dục không chỉ tăng cường sự dẻo dai cho cơ thể mà nó còn có tác dụng tuyệt vời trong việc ngừa hen tái phát. Giúp cho sức đề kháng của cơ thể tăng lên đáng kể. Mỗi ngày một người nên vận động ít nhất là 15 phút.
+ Dùng thuốc dự phòng
Những người có khả năng mắc hen cao thì cần phải trang bị sẵn thuốc dự phòng. Khi có các cơn hen xảy ra thì có thuốc để sử dụng ngay được.
Những người có nguy cơ tái phát hen cao cần dùng thuốc dự phòng để ngăn ngừa cơn hen xảy ra. Các loại thuốc thông thường dùng để phòng ngừa bệnh hen như: Thuốc hít corticosteroids, thuốc kháng leukotriene, thuốc giãn phế quản, …
Tóm lại
Khi gặp thời tiết lạnh thì triệu chứng khó thở của hen có thể nặng hơn. Vì vậy, việc phòng bệnh hen không chỉ phụ thuộc vào việc chăm sóc cơ thể, mà còn đòi hỏi người bệnh tuân thủ chế độ dùng thuốc và cần duy trì trọng lượng cơ thể hợp lý, luyện tập thể lực nhẹ nhàng, chế độ dinh dưỡng tốt cũng góp phần đáng kể vào việc ngăn ngừa sự khởi phát của cơn hen. Ở những người có nguy cơ cao hơn, nên sử dụng phác đồ thuốc dự phòng theo đúng chỉ dẫn của bác sĩ để dự phòng cơn hen. Người có tiền sử mắc bệnh hen phế quản cần chủ động tiêm phòng cúm, phế cầu đầy đủ trước mỗi đợt thay đổi thời tiết.
