Tác giả: Vũ Thanh Hiền
Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng toàn quốc lần thứ 21, năm 2025 tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những sân chơi trí tuệ uy tín, góp phần nuôi dưỡng tinh thần nghiên cứu khoa học, sáng tạo kỹ thuật trong thế hệ trẻ Việt Nam. Trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ về mô hình phát triển, hướng tới kinh tế xanh, kinh tế số và thích ứng biến đổi khí hậu, cuộc thi không chỉ mang ý nghĩa giáo dục mà còn đóng vai trò như một “vườn ươm” cho những ý tưởng có khả năng ứng dụng thực tiễn cao.
Sự phối hợp tổ chức giữa Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA), Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh và Bộ Khoa học và Công nghệ đã tạo nên một nền tảng vững chắc để cuộc thi phát triển bền vững qua nhiều năm. Không chỉ dừng lại ở việc khuyến khích học sinh tham gia nghiên cứu, cuộc thi còn góp phần hình thành tư duy khoa học, khả năng giải quyết vấn đề và tinh thần khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, những yếu tố then chốt của nguồn nhân lực trong tương lai.
Năm 2025 đánh dấu một mốc quan trọng đối với Việt Nam, khi các cải cách hành chính được triển khai sâu rộng, dẫn đến không ít thách thức cho các địa phương trong việc tổ chức hoạt động. Theo phát biểu của TSKH Phan Xuân Dũng, Chủ tịch VUSTA, Chủ tịch Quỹ VIFOTEC, sự thay đổi trong tiến trình đổi mới, sáp nhập các tỉnh thành và vận hành chính quyền địa phương 2 cấp đã dẫn đến khó khăn cho một số địa phương trong việc tổ chức Cuộc thi. Tuy nhiên, với sự cố gắng của Ban Tổ chức ở các địa phương, đã có 847 đề tài tham dự từ 34 tỉnh, thành phố, qua đó thể hiện sự say mê nghiên cứu sáng tạo của các bạn trẻ trên toàn quốc. Cuộc thi được chia thành năm lĩnh vực chính: đồ dùng dành cho học tập; sản phẩm thân thiện với môi trường; các giải pháp kỹ thuật ứng phó biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế; phần mềm tin học; các dụng cụ sinh hoạt gia đình và đồ chơi trẻ em. Căn cứ vào kết quả chấm điểm của Hội đồng Giám khảo, Ban Chỉ đạo, Ban tổ chức cuộc thi đã họp và đã xét chọn 105 công trình để trao giải, trong đó có 5 giải Nhất, 10 giải Nhì, 30 giải Ba và 60 giải Khuyến khích.
Một điểm đáng chú ý của cuộc thi năm nay là xu hướng các đề tài tập trung vào lĩnh vực môi trường và phát triển bền vững. Điều này phù hợp với bối cảnh toàn cầu khi biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và cạn kiệt tài nguyên đang trở thành những thách thức cấp bách. Việc các em học sinh sớm quan tâm và tìm cách giải quyết những vấn đề này cho thấy sự chuyển biến tích cực trong nhận thức xã hội, đồng thời phản ánh hiệu quả của giáo dục định hướng phát triển bền vững trong nhà trường.
Tại Huế, phong trào sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng tiếp tục được duy trì và phát triển mạnh mẽ. Cuộc thi cấp thành phố đã thu hút 187 đề tài tham gia, từ đó tuyển chọn các công trình tiêu biểu gửi dự thi toàn quốc. Ban Tổ chức cấp thành phố đã trao giải cho 47 đề tài, tạo động lực lớn cho học sinh tiếp tục theo đuổi đam mê nghiên cứu khoa học, là nền tảng vững chắc cho các em học sinh vươn ra sân chơi lớn hơn. Điều này cho thấy hệ thống tổ chức từ cơ sở đến quốc gia đang hoạt động hiệu quả, giúp nuôi dưỡng tài năng trẻ một cách hệ thống.
Học sinh Trường THCS Phú Dương đạt giải Cuộc thi toàn quốc
Hai đề tài từ Huế đạt giải Khuyến khích đều thuộc lĩnh vực bảo vệ môi trường, thể hiện sự quan tâm sâu sắc của học sinh địa phương đối với các vấn đề cấp thiết. Đầu tiên là “Bình lọc khí Biogas thân thiện với môi trường” của nhóm tác giả Nguyễn Hữu Khang Kiện và Lê Trần Khánh Thư từ Trường THCS Phú Dương. Đề tài này tập trung vào việc xử lý khí biogas, một nguồn năng lượng tái tạo phổ biến ở nông thôn Việt Nam bằng cách thiết kế một bình lọc đơn giản, chi phí thấp, không sử dụng hóa chất độc hại. Giải pháp này không chỉ giảm ô nhiễm không khí mà còn thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, biến chất thải nông nghiệp thành năng lượng sạch. Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi năng lượng xanh, ý tưởng này có tiềm năng ứng dụng rộng rãi ở các vùng nông thôn, góp phần giảm phát thải khí nhà kính và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Học sinh Trường THPT Hương Thủy đạt giải Cuộc thi toàn quốc
Đề tài “Ứng dụng công nghệ IoT giám sát môi trường và bẫy côn trùng để bảo vệ cây trồng” của nhóm Hoàng Trần Phước Đạt, Võ Phú Quý, Lê Quốc Bảo và Trương Quang Bảo từ Trường THPT Hương Thủy, lại thể hiện sự kết hợp giữa công nghệ hiện đại và nông nghiệp bền vững. Sử dụng Internet vạn vật (IoT) để theo dõi các thông số môi trường như nhiệt độ, độ ẩm và chất lượng không khí, hệ thống còn tích hợp bẫy côn trùng thông minh, giúp giảm thiểu việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Giải pháp này không chỉ nâng cao năng suất cây trồng mà còn giảm tác động tiêu cực đến hệ sinh thái, như ô nhiễm nguồn nước và mất đa dạng sinh học. Trong khi nông nghiệp Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào hóa chất, ý tưởng này hướng tới mô hình nông nghiệp sạch, phù hợp với Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh đến năm 2030. Cả hai đề tài không chỉ dừng ở ý tưởng mà còn chứng minh tính khả thi, với chi phí thấp và dễ nhân rộng.
Thành tích của học sinh Huế tại cuộc thi không chỉ là niềm tự hào của địa phương mà còn góp phần khẳng định chất lượng giáo dục và định hướng phát triển đúng đắn trong việc khuyến khích sáng tạo khoa học kỹ thuật. Quan trọng hơn, những đề tài này cho thấy thế hệ trẻ không còn đứng ngoài các vấn đề lớn của xã hội, mà đang chủ động tham gia giải quyết bằng chính tri thức và sự sáng tạo của mình.
Ở tầm quốc gia, Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng toàn quốc đã và đang góp phần hình thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo từ sớm. Khi học sinh được tiếp cận với nghiên cứu khoa học từ bậc phổ thông, các em sẽ có nền tảng vững chắc để tiếp tục phát triển ở các bậc học cao hơn, đồng thời sẵn sàng tham gia vào lực lượng lao động chất lượng cao trong tương lai.
Trong bối cảnh Việt Nam cam kết thực hiện các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) của Liên Hợp Quốc, việc khuyến khích thế hệ trẻ tham gia sáng tạo, đặc biệt trong lĩnh vực môi trường, là một chiến lược đúng đắn. Những ý tưởng tuy còn nhỏ nhưng nếu được hỗ trợ đúng cách có thể trở thành những giải pháp lớn, góp phần giải quyết các vấn đề toàn cầu.
Có thể nói, Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng toàn quốc không chỉ là nơi tôn vinh những ý tưởng xuất sắc mà còn là nơi khơi dậy khát vọng cống hiến, tinh thần trách nhiệm và ý thức công dân trong mỗi học sinh. Thành công của cuộc thi năm 2025 một lần nữa khẳng định rằng, đầu tư cho trí tuệ trẻ chính là đầu tư cho tương lai của đất nước.
Với nền tảng đã được xây dựng và những kết quả tích cực đạt được, kỳ vọng rằng trong những năm tới, cuộc thi sẽ tiếp tục lan tỏa mạnh mẽ hơn nữa, thu hút đông đảo thanh thiếu niên tham gia, qua đó đóng góp thiết thực vào sự phát triển bền vững, xanh và thông minh của Việt Nam nói chung và thành phố Huế nói riêng.
