Tác giả: TS. Nguyễn Đính
Viện Công nghệ Môi trường, Giảm nhẹ thiên tai và Biến đổi khí hậu
El Niño đã chính thức hình thành trên Thái Bình Dương và được dự báo tiếp tục mạnh lên trong những tháng cuối năm 2026. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng các hiện tượng cực đoan, đây không chỉ là câu chuyện của nắng nóng hay bão lũ mà còn là phép thử đối với năng lực thích ứng, quản lý tài nguyên nước và phòng chống thiên tai của TP. Huế.
Từ tín hiệu toàn cầu đến những cảnh báo đối với Huế
Ngày 15/6/2026, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết ENSO đã chuyển sang trạng thái El Niño, với chỉ số nhiệt độ mặt nước biển khu vực Nino3.4 cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 0,7°C và có xu hướng tiếp tục tăng trong các tháng tới. Dự báo từ nay đến cuối năm, El Niño sẽ duy trì và mạnh dần.
Nhận định này cũng phù hợp với các cảnh báo mới nhất của Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) và Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Hoa Kỳ (NOAA). WMO cho rằng xác suất El Niño xuất hiện trong giai đoạn tháng 6-8/2026 lên tới 80% và duy trì đến cuối năm khoảng 90%; đồng thời nhấn mạnh El Niño sẽ làm gia tăng nguy cơ thời tiết cực đoan trên phạm vi toàn cầu. Cũng theo WMO, do ảnh hưởng của Niño, từ nay đến tháng 8, khu vực Đông Nam Á ít mưa, nhiệt độ cao hơn bình thường.
El Niño khiến nhiệt độ ở Việt Nam và hầu hết khu vực Đông Nam Á trong giai đoạn từ nay đến tháng 8 phổ biến cao hơn mức bình thường các năm. Màu đỏ càng đậm thể hiện mức độ nhiệt càng cao. Nguồn: WMO
NOAA thậm chí nhận định El Niño hiện nay có khả năng nằm trong nhóm những sự kiện mạnh nhất kể từ năm 1950, với xác suất khoảng 63% đạt ngưỡng rất mạnh vào cuối năm 2026 và đầu năm 2027.
Đối với Huế, những tín hiệu đầu tiên đã xuất hiện từ đầu năm nay. Từ tháng 4 đến giữa tháng 6, khu vực Thanh Hóa – Huế liên tiếp ghi nhận nhiều đợt nắng nóng diện rộng, nhiệt độ phổ biến từ 37-40 độ C. Nền nhiệt trung bình cao hơn nhiều năm liên tiếp trong nhiều tháng.
Theo dự báo của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, từ tháng 7 đến tháng 9, nhiệt độ trung bình tiếp tục cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5-1,5 độ C; số ngày nắng nóng ở khu vực Thanh Hóa – Huế có khả năng cao hơn cả trung bình nhiều năm và cùng kỳ năm 2025.
(a) Dự báo chuẩn sai nhiệt độ trung bình (0C) tháng 9/2026; (b) Dự báo tỷ chuẩn lượng mưa (%) tháng 9/2026. Nguồn: Trung tâm Dự báo KTTV Quốc gia.
Điều đáng lo không phải là ít mưa, mà là thời tiết cực đoan hơn
Trong nhận thức phổ biến, El Niño thường gắn với hạn hán và thiếu nước. Tuy nhiên, dưới tác động của biến đổi khí hậu, mối quan hệ này đang trở nên phức tạp hơn.
Các chuyên gia WMO cảnh báo El Niño không chỉ làm tăng nhiệt độ toàn cầu mà còn làm thay đổi quy luật phân bố mưa, khiến các hiện tượng cực đoan như nắng nóng kéo dài, mưa lớn cục bộ và thiên tai bất thường xuất hiện với tần suất cao hơn. Đối với Huế, đây là điểm cần đặc biệt lưu ý.
Bản tin dự báo khí hậu thời hạn mùa cho thấy tháng 8/2026, lượng mưa khu vực từ Thanh Hóa đến Huế có khả năng cao hơn trung bình nhiều năm; mùa mưa ở Trung Bộ vẫn có khả năng xuất hiện tương đương quy luật khí hậu thông thường. Điều đó có nghĩa là El Niño năm nay không đồng nghĩa với việc Huế sẽ thiếu mưa hoàn toàn.
Nguy cơ lớn hơn nằm ở sự thất thường của thời tiết: xen giữa các đợt nắng nóng kéo dài có thể xuất hiện những trận mưa lớn tập trung trong thời gian ngắn, làm gia tăng nguy cơ lũ quét, sạt lở đất và ngập lụt đô thị.
Tại tọa đàm “Cộng đồng chung tay phòng, chống thiên tai” do Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức tháng 5 vừa qua, Đài Khí tượng Thủy văn TP. Huế nhận định từ tháng 9 đến tháng 12 vẫn có khả năng xuất hiện từ 3-5 đợt lũ, tập trung chủ yếu trong tháng 10 và 11; đồng thời có khoảng 1-2 cơn bão ảnh hưởng trực tiếp đến địa bàn thành phố.
Điều này cho thấy bài toán thiên tai của Huế không nằm ở số lượng bão hay tổng lượng mưa, mà ở khả năng xuất hiện các hiện tượng cực đoan trong thời gian ngắn trên một địa hình vốn rất nhạy cảm với lũ.
Chủ động từ bây giờ để giảm thiểu rủi ro cuối năm
Nhìn từ góc độ quản lý, El Niño 2026-2027 là lời nhắc nhở rằng phòng chống thiên tai không thể chỉ bắt đầu khi mùa mưa đến.
Những thiệt hại do mưa lũ cuối năm 2025 để lại vẫn còn hiện hữu ở nhiều nơi trên địa bàn thành phố. Nhiều đoạn bờ sông Hương, sông Bồ, Ô Lâu và các sông suối vùng Khe Tre, Nam Đông tiếp tục đối mặt nguy cơ sạt lở; nhiều cửa sông, cửa biển và tuyến thoát lũ cần được nạo vét, khơi thông; một số công trình hạ tầng phòng chống thiên tai vẫn đang trong quá trình khắc phục.
Vì vậy, bên cạnh việc theo dõi chặt chẽ diễn biến El Niño và các bản tin dự báo khí tượng thủy văn, điều quan trọng là phải đẩy nhanh tiến độ các công trình khắc phục hậu quả thiên tai năm 2025; ưu tiên các dự án kè chống sạt lở bờ sông, chỉnh trị dòng chảy, nạo vét các điểm nghẽn thoát lũ và nâng cao năng lực tiêu thoát nước cho khu vực đô thị.
Cùng với đó là rà soát khả năng cắt giảm lũ của hệ thống hồ chứa trên lưu vực sông Hương, nâng cao dung tích phòng lũ ở những hồ chứa có điều kiện phù hợp; tiếp tục hoàn thiện và cập nhật Quy trình vận hành liên hồ chứa theo hướng thích ứng với bối cảnh khí hậu đang thay đổi nhanh hơn trước đây.
Xa hơn, El Niño cũng cho thấy yêu cầu cấp thiết phải chuyển từ tư duy “chống thiên tai” sang tư duy “sống chung an toàn với thiên tai”. Một đô thị trực thuộc Trung ương muốn phát triển bền vững không chỉ cần hạ tầng hiện đại mà còn cần khả năng chống chịu cao trước các cú sốc khí hậu.
El Niño có thể làm cho thời tiết nóng hơn, thất thường hơn và cực đoan hơn. Nhưng nếu có sự chuẩn bị từ sớm, từ xa, những thách thức đó hoàn toàn có thể được chuyển hóa thành động lực để Huế tiếp tục hoàn thiện hệ thống quản lý nước, nâng cao năng lực phòng chống thiên tai và xây dựng một đô thị thích ứng với khí hậu trong tương lai./.
