Tác giả: Trần Như Đăng Tuyên
Thành phố Huế đang nỗ lực chuyển mình, hướng đến mục tiêu đô thị thông minh vào năm 2030, sức mạnh nội sinh từ các sáng kiến, giải pháp kỹ thuật chính là chìa khóa cốt lõi trong tiến trình này.
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Phân tích từ 15 đề tài thuộc lĩnh vực Công nghệ thông tin (CNTT) và Điện tử viễn thông tại Hội thi Sáng tạo kỹ thuật thành phố Huế lần thứ 16 (năm 2026) cho thấy một sự dịch chuyển rất đáng quan tâm. Đó là, thay vì những mô hình quản lý truyền thống, các nhà nghiên cứu mạnh dạn đưa Trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và quy trình số hóa khép kín vào giải quyết các bài toán thực tiễn.
Dưới góc độ đánh giá khoa học, bài viết tổng hợp và phân tích tổng thể về năng lực ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo trong nghiên cứu, làm rõ tính mới, tính khả thi và tác động kinh tế – xã hội của các giải pháp kỹ thuật từ những đề tài trong lĩnh vực này. Những giải pháp này không chỉ đột phá về kỹ thuật mà còn chứng minh được hiệu quả kinh tế – xã hội rõ rệt trên các lĩnh vực: giáo dục, y tế, du lịch di sản, sản xuất công nghiệp và an ninh lưới điện.
II. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
- Ứng dụng AI và số hóa toàn diện trong Y tế, Giáo dục
Sự hỗ trợ công nghệ của Trí tuệ nhân tạo tạo sinh (Generative AI) và thị giác máy tính đã tạo ra một bước nhảy vọt thực sự về chất lượng nghiên cứu trong năm nay. Trong lĩnh vực y tế, thay hình ảnh những con robot thiếu cảm xúc là giải pháp “Ứng dụng robot trí tuệ nhân tạo trong công tác tiếp đón, hướng dẫn và chăm sóc người bệnh tại Bệnh viện Trung ương Huế”. Hệ thống không chỉ làm chủ công nghệ tự hành mà còn được huấn luyện để nhận diện chính xác phương ngữ miền Trung, qua đó giao tiếp mượt mà, giúp phân luồng và san sẻ đáng kể áp lực cho đội ngũ y bác sĩ tại tuyến cuối.
Các tác giả trình bày đề tài trước Hội đồng chấm thi
Lĩnh vực giáo dục cũng sôi động không kém với đa dạng các sản phẩm mang tính thực chiến cao. Phần mềm “Phần mềm Ai là triệu phú Edu 4.0 hỗ trợ ôn tập, kiểm tra, đánh giá online môn Khoa học tự nhiên 6” mang đến giải pháp: thay vì giáo viên cặm cụi soạn đề, phần mềm dùng AI để tự động tạo sinh ngân hàng 40 câu hỏi, bám sát 3 định dạng trắc nghiệm mới nhất của Bộ GD&ĐT. Điểm thú vị là ứng dụng này có khả năng bắt “phao” cực kỳ nhạy bén thông qua giải pháp, hệ thống sử dụng thuật toán document.visibilitychange để phát hiện lập tức và tự động thu bài ngay khi học sinh lén chuyển tab hay thu nhỏ trình duyệt. Một giải pháp giải quyết câu chuyện an toàn học đường được thông qua nền tảng “SMARTEDU PICKUP – Hệ thống quản lý đón, trả học sinh thông minh theo thời gian thực nhằm nâng cao an toàn trong trường học”. Hệ thống quản lý đón trả trẻ em đến trường này ứng dụng công nghệ nhận diện thời gian thực, vừa dẹp bỏ nỗi nơm nớp lo sợ nạn bắt cóc, vừa góp phần giải tỏa kẹt xe trước cổng trường giờ tan tầm. Trong khi đó, “Giải pháp số hóa quy trình mượn – trả và cấp phát sách tại thư viện trường học” giúp các thủ thư khỏi cảnh ghi chép sổ sách. Bằng việc kết hợp mã QR/Barcode với định danh học sinh, quy trình luân chuyển sách diễn ra thuận lợi hơn, giúp giải quyết tình trạng thất thoát tài liệu. Phần mềm “C_TEST phiên bản 2026” góp phần giải quyết bài toán tại các cơ sở giáo dục, giờ đây giáo viên có thể tự tin trộn đề và chấm thi trắc nghiệm (OMR) hoàn toàn bằng máy scan thông thường, tiết kiệm được một khoản lớn ngân sách mua sắm thiết bị đắt tiền.
- Đảm bảo An toàn thông tin và tự động hóa hạ tầng SCADA
Trong lĩnh vực năng lượng, các kỹ sư điện lực đã mang đến những giải pháp mang tính sống còn, bám sát thực tiễn đối với an ninh năng lượng quốc gia. Qua các đề tài như “Nghiên cứu giải pháp tách hệ thống server SCADA/DMS backup hiện hữu thành 02 hệ thống để thiết lập TTĐK dự phòng”, hay “Xây dựng công cụ quản lý và tự động xử lý mất kết nối SCADA thiết bị đóng cắt có điều khiển xa”, các tác giả đã giải quyết thành công bài toán tự chủ thiết bị viễn thông công nghiệp. Giá trị thực tiễn ở đây là việc loại bỏ hoàn toàn rủi ro bảo mật (backdoor) từ thiết bị ngoại nhập và tự động hóa các kịch bản khắc phục sự cố (auto-failover/re-connect) mà không cần con người can thiệp. Nhờ vậy, thời gian gián đoạn cấp điện (SAIDI) giảm xuống mức tối thiểu.
Không chỉ dừng ở máy móc, tư duy phòng bệnh hơn chữa bệnh trong không gian mạng cũng được thể hiện rõ qua giải pháp “Xây dựng website quản lý an toàn tài khoản Active Directory và rà quét điểm yếu do mật khẩu dễ đoán” giúp các quản trị viên chủ động dò quét và vá lỗ hổng ngay từ bên trong, trước khi tin tặc kịp ra tay, thể hiện tư duy bảo mật chủ động (proactive security) ngay trong nội bộ mạng quản trị doanh nghiệp.
- Số hóa không gian Di sản và Du lịch thông minh
Huế với yếu tố đặc thù là thành phố sở hữu 08 di sản thế giới được UNESCO công nhận, nên công nghệ số áp dụng trong lĩnh vực du lịch cũng mang đậm bản sắc riêng. Các hệ thống như “Hệ thống Trạm du lịch tương tác thông minh – TAPQUEST” hay giải pháp “Số hóa Cửu đỉnh bằng 3D/AR” mang đến nhiều giải pháp mới, thú vị. Thay vì nhìn, ngắm cổ vật tĩnh lặng, vô tri, du khách từ nay có thể có những trải nghiệm tương tác cực kỳ sống động. Khách du lịch không cần phải tải những ứng dụng, mà các tác giả đã tối ưu hóa công nghệ WebXR và nén đa giác đễ hỗ trợ. Nhờ vậy, người xem chỉ cần quét mã QR/NFC là có thể tương tác mượt mà với mô hình 3D tinh xảo ngay trên nền tảng mạng 4G thông thường.
Góp phần hoàn hảo để hoàn thiện hệ sinh thái này chính là “Ứng dụng AI hỗ trợ ra quyết định cho du khách”. Khác biệt hoàn toàn với những gợi ý tour tuyến rập khuôn, hệ thống sử dụng thuật toán học máy để hiểu sở thích, độ tuổi và khả năng kinh tế của từng cá nhân, từ đó gợi ý thiết kế một lịch trình du lịch phù hợp cho từng đối tượng du khách. Tiện ích này không chỉ mang lại trải nghiệm cá nhân hóa đặc sắc mà còn giúp địa phương phân luồng du khách hiệu quả, tránh cảnh kẹt cứng ở các điểm tham quan di sản, dịch chuyển du khách tiếp cận các điểm đến vệ tinh, đưa du khách đến các điểm du lịch sinh thái, ẩm thực, văn hoá đặc thù của địa phương.
- Quản trị sản xuất và Hệ sinh thái công nghệ phần cứng (STEM)
Các giải pháp phục vụ sản xuất và đào tạo công nghệ, kỹ thuật tuy tập trung vào những bài toán cụ thể trong sản xuất, nhưng lại cho thấy độ chín về chiều sâu làm chủ kỹ thuật, công nghệ. Từ “Giải pháp ứng dụng IoT nâng cấp phần mềm quản trị sản xuất dệt nhuộm” cho đến nền tảng khép kín “HUSC RoboCode – HUSC Shield – Robot HUSC” trong đào tạo STEM, các nhà khoa học tại thành phố Huế đã chứng minh năng lực tự chủ khoa học công nghệ, sáng tạo kỹ thuật. Bộ công cụ STEM “Make in Huế” này đã giải quyết triệt để sự phân mảnh của các bộ kit ngoại nhập, giúp học sinh phổ thông dễ dàng tiếp cận giáo dục lập trình, robot với chi phí thấp.
III. ĐÁNH GIÁ CHUNG
Đặt dưới góc độ đánh giá khoa học, qua tổng hợp và phân tích tổng thể về năng lực ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo trong nghiên cứu của các đề tài tham gia Hội thi năm 2026 đã cho thấy tính mới, tính khả thi và tác động kinh tế – xã hội của các giải pháp kỹ thuật từ những dự án tham gia trong lĩnh vực CNTT, điện tử viễn thông lần này.
Về tính mới, dễ dàng nhận ra, các tác giả không bê nguyên xi công nghệ sẵn có, với tư duy bình mới rượu cũ để áp dụng trong các giải pháp. Thực tế, các nhóm nghiên cứu đã thực sự tham gia sáng tạo công nghệ lõi, từ tự viết lại firmware, tinh chỉnh mô hình học máy cho phù hợp ngôn ngữ địa phương, đến phát triển thuật toán chống gian lận mới. Sự kết hợp nhuần nhuyễn đa nền tảng AI + IoT + Web nay đã trở thành tiêu chuẩn chung trong nghiên cứu, sáng tạo kỹ thuật, mang lại nhiều kết quả khoa học có giá trị thực tiễn cao.
Về khả năng ứng dụng, điểm sáng lớn nhất là 100% đề tài đều bước ra khỏi phòng thí nghiệm để trở thành sản phẩm mang tính ứng dụng trong thực tế. Đặc biệt, tất cả các đề tài đã được chạy thử, nhiều giải pháp đã áp dụng trong thực tiễn và chứng minh năng lực trực tiếp tại Bệnh viện Trung ương Huế, Công ty điện lực Huế và các trường học với khả năng nhân rộng linh hoạt.
Về hiệu quả kinh tế – xã hội, có thể thấy rõ rằng, đây là những bài toán mang lại lợi ích kép. Trên phương diện đầu tư, những giải pháp đã giúp các tổ chức tiết kiệm hàng tỷ đồng nhờ thay thế bản quyền phần mềm và thiết bị nhập ngoại. Nhưng quan trọng hơn cả là giá trị vô hình mang lại cho xã hội, những công nhân điện an tâm hơn với hệ thống SCADA, phụ huynh trút bỏ gánh nhờ SmartEdu, học sinh hào hứng hơn với AI, STEM và môi trường được bảo vệ nhờ giảm lãng phí hóa chất dệt nhuộm.
IV. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
Hội thi Sáng tạo kỹ thuật thành phố Huế lần thứ 16, năm 2026 chính là sự phản chiếu chân xác của việc trưởng thành vượt bậc của hệ sinh thái công nghệ số tại địa phương. Các đề tài không chỉ sở hữu hàm lượng khoa học sâu sắc mà còn bám rất sát hơi thở của nhịp sống đương đại, bám sát các mục tiêu phát triển bền vững. Tuy nhiên, để những ý tưởng giàu tính khoa học này có thể đáp ứng đầy đủ nhu cầu của người dân, phát huy tối đa tính ứng dụng trong thực tiễn, chứ không chỉ tỏa sáng trên bục nhận giải rồi bị lãng quên, các cấp quản lý cần sớm hình thành những cơ chế, chính sách như: Vườn ươm khởi nghiệp, Quỹ đổi mới sáng tạo, Quỹ hỗ trợ khoa học, công nghệ để hỗ trợ các nhà khoa học thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu. Đồng thời, cần tạo ra những hành lang pháp lý, cơ chế chính sách công – tư, ưu tiên sử dụng các sản phẩm công nghệ “Make in Huế” “Make in Vietnam” này ngay trong các dự án mua sắm công của thành phố, nhằm biến sức mạnh sáng tạo kỹ thuật thành động lực thực sự cho nền kinh tế số, không chỉ ở thành phố Huế mà lan toả trên cả nước./.
