Tác giả: Trần Như Đăng Tuyên
Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội KH&KT TP Huế
MỞ ĐẦU
Di sản văn hóa không đơn thuần là sự kết tinh của quá khứ, mà còn là nền tảng tinh thần vững chắc, kiến tạo nên bản sắc và sức mạnh nội sinh của cả một dân tộc. Tiến bước vào kỷ nguyên phát triển mới, khi không gian số bao trùm mọi mặt đời sống, các thế lực thù địch đang ráo riết biến môi trường này thành công cụ lan truyền tin giả, phục vụ mưu đồ “lật sử”, “xét lại lịch sử”. Thủ đoạn bóp méo quá khứ này không chỉ nhằm làm đứt gãy dòng chảy ký ức của thế hệ trẻ, mà nguy hiểm hơn, đó là đòn tấn công trực diện hòng lung lay nền tảng tư tưởng của Đảng, làm suy yếu chế độ từ gốc rễ. Đứng trước mặt trận không tiếng súng nhưng vô cùng khốc liệt ấy, chỉ dùng lý luận đơn thuần để phản bác là chưa đủ sức nặng. Lịch sử đòi hỏi phải được định chuẩn và bảo vệ bằng những minh chứng khách quan, bất khả bác bỏ thông qua sức mạnh vượt trội của khoa học công nghệ.
Thành phố Huế, vùng đất hội tụ tinh hoa lịch sử, văn hóa và truyền thống hiếu học đang từng bước vươn mình, khẳng định vị thế là trung tâm khoa học công nghệ (KHCN), văn hóa và đổi mới sáng tạo trọng điểm của cả nước. Trong tiến trình đó, việc ứng dụng công nghệ vào bảo tồn di sản không chỉ tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội, mà đã vươn lên thành một phương thức thực tiễn, hiệu quả để củng cố và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Bằng cách số hóa di sản, vùng đất Cố đô đang chứng minh sức mạnh của một lá chắn số, nơi công nghệ lõi hóa thân thành vũ khí tối tân để bảo lưu vĩnh viễn sự thật lịch sử, đập tan mọi mưu đồ xuyên tạc và bảo vệ vẹn nguyên bản sắc văn hóa dân tộc.
- Khoảng trống thông tin và mưu đồ “lật sử”, “xét lại lịch sử” thâm độc trên không gian mạng
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không giới hạn ở việc bảo vệ chủ nghĩa Mác – Lênin hay tư tưởng Hồ Chí Minh, mà tất yếu phải bao hàm việc bảo vệ tính chính danh, chân xác của lịch sử cùng những giá trị văn hóa cốt lõi của dân tộc. Tuy nhiên, giữa sự bùng nổ của kỷ nguyên số, các phần tử phản động và cơ hội chính trị đang triệt để lợi dụng vỏ bọc nặc danh cùng tốc độ lan truyền siêu tốc của mạng xã hội để thúc đẩy chiến lược “diễn biến hòa bình”.
Thủ đoạn của chúng ngày một tinh vi, thay vì chống phá trực diện, chúng chủ trương đánh mềm vào tâm lý tò mò của công chúng bằng các chiêu bài giả danh khoa học như “lật lại hồ sơ”, “sự thật bị che giấu” hay “góc nhìn mới về lịch sử”. Thông qua kỹ thuật cắt ghép tư liệu xảo quyệt và lạm dụng trí tuệ nhân tạo (Deepfake) để ngụy tạo âm thanh, hình ảnh, chúng rắp tâm bóp méo các sự kiện trọng đại, bôi nhọ lãnh tụ, lãnh đạo Đảng, Nhà nước và phủ nhận hoàn toàn công lao của Đảng.
Tại thành phố Huế, trung tâm văn hóa lớn in đậm dấu ấn vương triều Nguyễn và hai cuộc kháng chiến vệ quốc, các thế lực thù địch thường xuyên khoét sâu vào những điểm nhạy cảm lịch sử. Chúng ngụy tạo các thuyết âm mưu nhằm dựng lên sự đối lập giả tạo giữa nhiệm vụ bảo tồn di sản và mục tiêu phát triển đô thị, hòng kích động dư luận, chia rẽ khối đại đoàn kết. Mục đích tối hậu của chuỗi luận điệu thâm độc này là xóa nhòa ranh giới chính – tà, thâm hiểm hơn là làm đứt gãy dòng chảy ký ức của thế hệ trẻ, gieo rắc sự hoài nghi về quá khứ và từng bước làm phai nhạt niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng.
Xác thực thông tin khách tham quan bằng công nghệ số
Nhìn vào thực tế, trên một số nền tảng mạng xã hội thời gian qua đã xuất hiện không ít nội dung xuyên tạc về triều Nguyễn, cố tình diễn giải sai lệch vai trò lịch sử hoặc tung ra giả thuyết vô căn cứ về các di tích tại Huế. Dù hoàn toàn thiếu vắng cơ sở khoa học, những thông tin độc hại này vẫn thu hút lượng lớn người dùng tiếp cận, đặc biệt là giới trẻ; nếu thiếu đi sự định hướng kịp thời, hậu quả dẫn đến nhận thức sai lệch là điều khó tránh khỏi.
- Dùng công cụ khoa học để định chuẩn lịch sử bằng những minh chứng đanh thép
Đứng trước sự tấn công ồ ạt của các luồng thông tin độc hại, phương thức đấu tranh bằng các bài viết phản bác truyền thống đôi khi chưa đủ sức nặng để làm chủ hoàn toàn không gian mạng. Công chúng trong kỷ nguyên số không còn dễ dàng tiếp nhận thông tin một chiều; họ luôn khắt khe đòi hỏi tính thực chứng và những trải nghiệm trực quan. Đây chính là thời điểm KHCN phải cất lên tiếng nói quyết định. Nếu như những luận điệu xuyên tạc bám víu vào sự mập mờ, suy diễn vô căn cứ, thì công nghệ lại phản bác bằng những dữ liệu chính xác, minh bạch và bất khả ngụy tạo. Việc ứng dụng công nghệ hiện đại vào bảo tồn di sản chính là biện pháp bảo lưu vĩnh viễn sự thật lịch sử, kiến tạo nên một thành trì bất khả xâm phạm trước mọi thủ đoạn xuyên tạc, bóp méo.
Thứ nhất, dùng công nghệ quét 3D (3D Scanning) để thiết lập mốc tọa độ vĩnh cửu cho di sản. Một văn bia, đạo sắc phong hay một công trình kiến trúc gỗ đều có thể bị thời gian bào mòn, vô tình tạo ra khoảng trống tư liệu cho kẻ xấu thêu dệt. Nhưng khi được quét 3D với độ phân giải đạt mức micromet, mọi chi tiết cấu trúc sẽ được bảo lưu vĩnh viễn thành bằng chứng gốc. Bất kỳ sự bịa đặt nào về quy mô kiến trúc hay nội dung văn tự cổ đều sẽ lập tức bị vạch trần trước kho dữ liệu số học đanh thép này.
Thứ hai, sử dụng công nghệ thực tế ảo (VR/AR) để giành lại quyền chủ động thông tin. Thay vì để công chúng thụ động tiếp xúc với những bài viết xuyên tạc về một quá khứ nghèo nàn, lạc hậu, các hệ thống VR 360 độ đã trao cho họ đặc quyền được xuyên không, tận mắt chứng kiến sự kỳ vĩ của di sản cha ông. Sự rung cảm văn hóa sâu sắc sinh ra từ những trải nghiệm trực quan ấy sẽ tự động bồi đắp lòng tự hào dân tộc – thứ kháng thể mạnh mẽ nhất để vô hiệu hóa virus “lật sử”, “xét lại lịch sử”.
Thứ ba, dùng dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) làm công cụ phản biện. Bằng việc số hóa hàng triệu trang tài liệu, đặc biệt là hệ thống di sản tư liệu thế giới như Châu bản, Mộc bản, chúng ta sẽ xây dựng được một bộ lọc sự thật khổng lồ. Khi bất kỳ một thông tin giả mạo mang danh sử học nào xuất hiện, hệ thống AI có khả năng truy xuất chéo ngay lập tức các văn bản gốc để đối chiếu, làm rõ và bẻ gãy những lập luận ngụy biện chỉ trong chớp mắt.
- Dùng công nghệ làm vũ khí, lấy di sản làm trận địa
Nghị quyết số 45-NQ/TW ngày 24/11/2023 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức trong giai đoạn mới đã khẳng định: Xây dựng đội ngũ trí thức vững mạnh chính là trực tiếp nâng tầm trí tuệ dân tộc và gia tăng sức mạnh quốc gia. Trong bối cảnh Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng xác định khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là bệ phóng của mô hình phát triển mới, việc đưa công nghệ vào bảo tồn di sản không chỉ giới hạn ở ý nghĩa văn hóa mà còn mang tầm vóc chính trị – tư tưởng vô cùng sâu sắc.
Đặc biệt, khi Huế bước lên vị thế thành phố trực thuộc Trung ương, lực lượng trí thức KHCN địa phương càng gánh vác trên vai một trọng trách lớn lao. Họ không được phép chỉ dừng lại ở vai trò học giả hay kỹ sư thuần túy, mà phải thực sự hóa thân thành những chiến sĩ kiên trung, trực tiếp bảo vệ trận địa tư tưởng trên không gian mạng. Điểm nhấn kiến tạo nên sức mạnh phòng thủ và tấn công trên mặt trận này chính là sự hội tụ tinh hoa của đội ngũ trí thức đa thế hệ. Công nghệ sẽ mãi là công cụ vô tri nếu thiếu đi nền tảng dữ liệu lịch sử chuẩn xác, ngược lại, những công trình nghiên cứu hàn lâm sâu sắc sẽ chịu cảnh nằm trên giấy nếu thiếu vắng phương tiện truyền tải hiện đại.
Nhận thức sâu sắc triết lý này, thời gian qua, thông qua vai trò tập hợp và định hướng chiến lược của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật, một thế trận phối hợp nhịp nhàng giữa các hội thành viên và giới trí thức đã được thiết lập. Sự thông tuệ, uyên bác của các nhà sử học, nhà văn hóa tâm huyết với Huế đã được hòa quyện hoàn hảo cùng kỹ năng làm chủ công nghệ số của thế hệ kỹ sư IT trẻ tuổi. Từ bệ phóng vững chắc đó, hàng loạt dự án mang tính đột phá đã ra đời, từ việc số hóa không gian các khu di tích, lập bản đồ 3D các công trình kiến trúc cổ, cho đến nỗ lực phục dựng các nghi lễ cung đình trên hệ sinh thái đa phương tiện.
Ở một tầng nấc tư duy sâu sắc hơn, mỗi dòng dữ liệu lịch sử được mã hóa, mỗi không gian kiến trúc được phục dựng thành công chính là một cột mốc chủ quyền văn hóa được cắm sâu và vững chắc vào không gian mạng. Thông qua đó, đội ngũ trí thức Cố đô Huế đang vận dụng tinh hoa và trí tuệ học thuật để giành lại quyền dẫn dắt luồng thông tin. Một khi sự thật khách quan và vẻ đẹp rực rỡ của lịch sử dân tộc dâng tràn, chiếm lĩnh không gian số, những luồng thông tin xấu độc, xuyên tạc tất yếu sẽ bị cô lập, bóc trần và tự đi đến bước đường đào thải.
Thực tế chứng minh, Trung tâm BTDT Cố đô Huế đã tiên phong triển khai hàng loạt dự án ứng dụng công nghệ tối tân như số hóa 3D, thực tế ảo (VR 360°), nhằm xây dựng cơ sở dữ liệu số toàn diện về di tích. Việc áp dụng công nghệ 3D và thực tế ảo để số hóa Đại Nội Huế không chỉ bảo lưu chính xác tuyệt đối hiện trạng kiến trúc, mà còn mở ra cơ hội để công chúng tương tác với di sản một cách trực quan, sinh động. Dựa trên các mô hình số hóa này, người xem có thể tham quan di tích từ xa với độ nét cao; các dữ liệu lịch sử được tích hợp đi kèm với hình ảnh trực quan, nội dung được hội đồng chuyên môn chuẩn hóa, qua đó triệt tiêu rủi ro hiểu sai hoặc bị đối tượng xấu xuyên tạc.
Đáng trân trọng hơn, nhiều dự án quy mô trong số này ghi nhận sự tham gia trực tiếp của đội ngũ kỹ sư, sinh viên trẻ tuổi đến từ Đại học Huế. Minh chứng này khẳng định trí thức trẻ hiện nay không thụ động tiếp nhận tri thức, mà đã chủ động nhúng mình vào quá trình kiến tạo các sản phẩm thực tiễn, trực tiếp đóng góp vào công cuộc bảo vệ hệ giá trị văn hóa dân tộc. Chính những hệ thống sản phẩm số hóa này đã vươn lên thành một kênh truyền thông đặc biệt, cung cấp cho công chúng lăng kính tiếp cận lịch sử bằng dữ liệu trực quan, từ đó mài sắc khả năng nhận diện và năng lực phản bác mạnh mẽ trước mọi luồng thông tin sai lệch.
- Làm chủ không gian mạng, phát huy sức mạnh đội ngũ trí thức
Để công nghệ số thực sự phát huy tối đa công năng trong cuộc đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái thời kỳ mới, nhiệm vụ then chốt là phải tổ chức triển khai đồng bộ một thế trận thông tin liên hoàn:
Một là, hoàn thiện cơ chế, chính sách, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho các dự án số hóa di sản cất cánh, đồng thời có cơ chế khuyến khích sự tham gia sâu rộng của khối doanh nghiệp và giới trí thức.
Hai là, định vị số hóa di sản thành nhiệm vụ trọng yếu của mặt trận An ninh tư tưởng. Việc thiết lập ngân hàng dữ liệu số di sản Cố đô không được phép dừng lại ở mục tiêu phục vụ du lịch, mà phải được quy chuẩn hóa thành nguồn tài liệu chính thống phục vụ trực tiếp cho mặt trận đấu tranh chính trị. Kho dữ liệu này cần được bảo chứng khắt khe bởi các hội đồng khoa học uy tín, sở hữu thiết kế giao diện thân thiện, tối ưu hóa trải nghiệm người dùng, nhằm cung cấp nguồn dữ liệu tư tưởng chất lượng cao cho đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên và toàn bộ hệ thống giáo dục các cấp.
Ba là, nâng tầm vai trò kiến tạo của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật trong sứ mệnh quy tụ trí thức. Liên hiệp Hội phải thực sự khẳng định vị thế là “ngôi nhà chung”, điểm giao thoa và kết nối bền chặt giữa các nhà khoa học, nhà quản lý cùng giới chuyên gia công nghệ. Cần phát huy xuất sắc công tác tham mưu, tư vấn cho các cấp ủy Đảng, chính quyền; tham gia định chuẩn cơ chế đặt hàng chuyên gia; tạo ra không gian học thuật để các học giả lão thành truyền ngọn lửa đam mê lịch sử, đồng thời cổ vũ mạnh mẽ lực lượng trí thức trẻ dấn thân ứng dụng công nghệ hiện đại vào công cuộc giải mã và truyền bá các di sản.
Bốn là, kiến tạo lực lượng “đại sứ văn hóa số” nhằm lan tỏa thông tin chính thống. Khai thác nguồn dữ liệu số hóa đã qua thẩm định của đội ngũ trí thức, cần phát động và khuyến khích các cơ quan báo chí, đoàn viên thanh niên cùng quần chúng nhân dân tham gia sáng tạo nội dung đa nền tảng. Một đoạn video ngắn hay một bản đồ họa trực quan về lịch sử khi được lan truyền với tốc độ chóng mặt trên mạng xã hội sẽ mang lại sức mạnh phản bác những luận điệu sai trái hiệu quả gấp nhiều lần so với hàng ngàn bài lý luận hàn lâm, khô khan. Hãy dùng thông tin tích cực để đánh bật tiêu cực, lấy cái đẹp đè bẹp cái xấu.
Năm là, chuyển trạng thái chủ động phản công trên mặt trận pháp lý và công nghệ cao. Cần tập hợp trí tuệ của đội ngũ chuyên gia an ninh mạng, các nhà khoa học dữ liệu để nghiên cứu, phát triển các công cụ tự động rà quét và chặn lọc triệt để các luồng thông tin mang tính “lật sử”, “xét lại lịch sử”. Song song đó, phải làm chủ và can thiệp vào các thuật toán nền tảng nhằm tối ưu hóa việc phân phối nội dung chính thống, kiên quyết xác lập và nắm giữ thế chủ động, thế tấn công và vai trò dẫn dắt trên toàn bộ không gian số.
KẾT LUẬN
Lịch sử dân tộc là một dòng chảy vĩ đại, được kết tinh và bồi đắp bằng máu xương của biết bao thế hệ cha anh đi trước. Bảo vệ sự thật lịch sử, bảo toàn bản sắc văn hóa cũng chính là bảo vệ sự trường tồn của chế độ, bảo vệ cội nguồn sức mạnh nội sinh của dân tộc. Trong bối cảnh tiến vào kỷ nguyên phát triển mới, cuộc chiến chống lại các mưu đồ “lật sử”, “xét lại lịch sử” đòi hỏi chúng ta phải có những bước chuyển mình và tư duy đột phá. Tại vùng đất Cố đô Huế – nơi hồn thiêng sông núi ngàn năm hội tụ, sự giao thoa hoàn mỹ giữa chiều sâu vô tận của di sản văn hóa và sức mạnh vô song của công nghệ lõi đang kiến tạo nên một phương thức đấu tranh hiện đại, vô cùng sắc bén và triệt để.
Bằng quyết tâm trao vũ khí công nghệ cùng trọng trách lịch sử vào tay đội ngũ trí thức mang trong mình trái tim rực lửa yêu nước, chúng ta hoàn toàn kiên định với niềm tin sắt đá rằng, sẽ vô cùng khó khăn cho bất cứ kẻ nào muốn làm sai lệch sự thật lịch sử và tuyệt đối không một thế lực đen tối nào có khả năng bẻ cong được chân lý. Lực lượng trí thức Việt Nam nói chung và trí thức thành phố Huế nói riêng đã, đang và sẽ kiên trì dùng khoa học để định chuẩn lịch sử, dùng công nghệ để trao truyền ngọn lửa tự hào, đảm bảo bảo vệ tuyệt đối và an toàn cho trận địa tư tưởng của Đảng trên mọi nền tảng không gian số./.
