Tác giả: HUSTA reviewer
Năm 2025, thời tiết cực đoan tăng mạnh toàn cầu với bão, lũ lụt, hạn hán, nắng nóng gây thiệt hại nặng nề về người, tài sản và an ninh lương thực, đặt ra thách thức lớn về ứng phó biến đổi khí hậu. Châu Âu ghi nhận hơn 1.800 ca tử vong do sóng nhiệt. Pakistan, Bolivia, Tây Ban Nha, Trung Quốc, Argentina, Texas cũng hứng chịu mưa lũ lịch sử với hàng trăm người chết, làm nổi bật nguy cơ do biến đổi khí hậu hiện nay.
Hình 1: Biến động thời tiết bất thường là nguyên nhân gây hạn hán, cháy rừng bất thường ở nhiều quốc gia
(Nguồn: https://www.munichre.com/~/2025/natural-disaster-figures-first-half-2025.html
Tác động tại châu Á
Thời tiết cực đoan tiếp tục gây tác động nghiêm trọng tại châu Á. Nhật Bản phải đối mặt với các đợt bão lớn và tuyết rơi kỷ lục khiến giao thông bị gián đoạn, ngành nông nghiệp thiệt hại nặng, cùng với nắng nóng gay gắt tại nhiều vùng, đặc biệt là thành phố Isesaki với nhiệt độ lên tới 41,8°C, phá kỷ lục lịch sử. Hàn Quốc trải qua các vụ cháy rừng nghiêm trọng, ô nhiễm môi trường gia tăng cùng với những đợt mưa lớn kéo dài, gây thiệt hại tài sản và tác động trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, với hàng nghìn ca bệnh liên quan đến nắng nóng được ghi nhận.
Trung Quốc ghi nhận nhiều đợt lũ lụt và bão lớn, đặc biệt ở miền Nam, gây thiệt hại hàng tỷ USD và ảnh hưởng đến hàng triệu người dân. Các cảnh báo đỏ về lũ quét được phát ra ở nhiều tỉnh, cho thấy tình trạng thiên tai ngày càng nghiêm trọng và phức tạp.
Hình 2: Lụt giữa mùa hè ở Quý Châu, Trung Quốc
(Nguồn: https://www.reuters.com/~/china-suffers-76-billion-losses-natural-disasters-h1-2025-2025-07-15/
Tại Việt Nam, năm 2025 ghi nhận tình trạng nắng nóng kỷ lục và các trận mưa lớn bất thường, cảnh báo khả năng có 2-3 cơn bão lớn đổ bộ từ tháng 8 đến tháng 10. Các vùng miền Trung đang đối mặt với nguy cơ xâm nhập mặn gia tăng, thiếu nước sinh hoạt, nhiệt độ cao và bão mạnh, làm tổn thất lớn cho nông nghiệp, ảnh hưởng đến sinh kế người dân và tạo áp lực đáng kể lên hệ thống y tế. Siêu bão Yagi cùng các đám cháy rừng tại Quảng Bình từ đầu năm cũng đã để lại thiệt hại nặng nề cả về người và tài sản, tác động sâu rộng đến an toàn thực phẩm quốc gia.
Giới chuyên gia cảnh báo rằng, biến đổi khí hậu là nguyên nhân chính góp phần làm gia tăng tần suất và cường độ các hiện tượng thời tiết cực đoan. Với những bằng chứng từ năm 2025, các quốc gia châu Á cần chủ động nâng cao năng lực phòng chống, thích ứng để giảm thiểu thiệt hại, bảo vệ kinh tế và an sinh xã hội trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu ngày càng khốc liệt.
Tác động tại châu Âu
Mùa hè năm 2025 tại châu Âu chứng kiến những đợt sóng nhiệt khắc nghiệt chưa từng có ở Pháp, Đức, Tây Ban Nha và Italy, ghi nhận các mức nhiệt phá vỡ kỷ lục lịch sử. Hệ quả là hàng nghìn người thiệt mạng do nắng nóng, năng suất lao động giảm sút và thiệt hại nghiêm trọng trong ngành du lịch. Cùng lúc đó, mưa lớn bất thường đã gây quá tải hệ thống đê điều và thủy lợi, làm nhiều khu vực tại Tây Ban Nha và Italy chìm trong lũ lụt nghiêm trọng. Vùng Emilia Romagna của Italy phải ban bố cảnh báo đỏ khi lượng mưa vượt 160 mm, khiến hàng nghìn người phải sơ tán, giao thông tê liệt và thiệt hại tài sản chất chồng. Tại Tây Ban Nha, trận lũ lịch sử tại Valencia và miền Đông đã cướp đi hơn 200 sinh mạng, khiến chính phủ phải huy động hàng nghìn binh sĩ và cảnh sát cứu trợ, đồng thời tuyên bố quốc tang ba ngày. Các chính phủ buộc phải tăng ngân sách ứng phó thiên tai, đồng thời phối hợp với Liên minh châu Âu huy động hỗ trợ khẩn cấp nhằm giảm thiểu thiệt hại và phục hồi nhanh chóng. Đây là minh chứng sinh động cho tác động nguy hiểm của biến đổi khí hậu và sự cần thiết của các biện pháp ứng phó hiệu quả.
Hình 3: Sóng nhiệt tháng 5 tại Tây Ban Nha gây cháy rừng
(Nguồn: https://english.aawsat.com/~/5178494-latest-spain-heatwave-was-most-intense-record)
Tác động tại Mỹ & Úc
Năm 2025, Mỹ và Úc chịu ảnh hưởng nặng nề từ thời tiết cực đoan. Tại Mỹ, California đối mặt với các vụ cháy rừng nghiêm trọng vào tháng 1, gây thiệt hại hơn 18.000 ngôi nhà và ít nhất 30 người thiệt mạng. Những đám cháy này được thúc đẩy bởi điều kiện hạn hán kỷ lục cùng gió mạnh lên tới 160 km/h. Trong khi đó, Texas ghi nhận trận lũ lụt lịch sử vào tháng 7, với hơn 100 người chết và hàng nghìn người mất nhà cửa sau mưa lớn chưa từng có khiến mực nước sông Guadalupe dâng cao đột ngột lên hơn 8 mét trong vòng chưa đến một giờ. Hai đợt bão tuyết lớn cũng gây đình trệ giao thông tại nhiều bang miền Nam, làm tăng chi phí phục hồi thiên tai lên hàng chục tỷ USD.
Hình 4: Lụt trái mùa nam Texas 2025 trên sông Gudualupe
(Nguồn: https://www.nytimes.com/2025/03/28/us/texas-flooding-deaths.html)
Ở Úc, hai cơn bão lớn mang tên Zelia và Alfred quét qua vùng duyên hải, phá hủy nhiều khu vực và làm gián đoạn nghiêm trọng sản xuất nông nghiệp. Mùa mưa kéo dài gây ra lũ lụt diện rộng, hủy hoại hệ sinh thái và đe dọa nguồn nước sạch, đặt áp lực lớn lên cộng đồng và chính quyền địa phương trong công tác ứng phó thiên tai.
Những sự kiện này phản ánh rõ ràng tác động ngày càng khốc liệt của biến đổi khí hậu, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về tăng cường năng lực dự báo, quản lý rủi ro và chính sách ứng phó hiệu quả để bảo vệ an toàn con người và tài sản.
Tác động tại Nam Mỹ, Châu Phi và các khu vực khác
Nhiều quốc gia Nam Mỹ như Bolivia, Argentina, Colombia và Venezuela phải gánh chịu hậu quả nặng nề do lũ lụt kéo dài. Ở Argentina, các trận mưa lớn gây ngập sâu tại Bắc Buenos Aires, khiến hàng nghìn người phải sơ tán và hệ thống giao thông ách tắc nghiêm trọng. Chính phủ đã huy động lực lượng quân đội và an ninh để hỗ trợ cứu hộ, trong khi sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là đậu nành – một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực – chịu thiệt hại đáng kể. Bolivia cũng phải ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia do lũ lụt nghiêm trọng, kéo theo nguy cơ gia tăng đói nghèo và bất ổn xã hội.
Ở châu Phi, các quốc gia như Somalia, CHDC Congo và các nước ven biển Tây Phi chứng kiến nhiều đợt mưa lớn và lũ quét bất thường, dẫn đến di dời hàng chục nghìn người. Các tổ chức quốc tế cảnh báo về nguy cơ thiếu hụt lương thực, dịch bệnh bùng phát và áp lực lớn lên hệ thống y tế tại vùng này. Những hiện tượng này phản ánh tác động tàn phá của biến đổi khí hậu trên diện rộng, đòi hỏi sự phối hợp quốc tế để hỗ trợ giảm nhẹ thảm họa và thúc đẩy phát triển bền vững ở các khu vực dễ tổn thương.
Ảnh hưởng đến xã hội, kinh tế và an ninh lương thực
Hình 5: Tác động kinh tế vĩ mô do thời tiết cực đoan của OECD 2025 (Nguồn: https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2025/~/5e24a2d8-en.pdf)
Các con số tổn thất kinh tế hàng trăm tỷ USD trong 8 tháng đầu năm 2025 được tính dựa trên tổng hợp các thiệt hại do thiên tai, thời tiết cực đoan gây ra trên toàn cầu. Theo báo cáo của các tổ chức bảo hiểm và tái bảo hiểm lớn như Swiss Re (https://www.swissre.com/) và Munich Re (https://www.munichre.com/), thiệt hại kinh tế toàn cầu trong 6 tháng đầu năm 2025 đã lên đến khoảng 131-135 tỷ USD, trong đó khoảng 80 tỷ USD là thiệt hại đã được bảo hiểm.
Các khoản tổn thất này bao gồm thiệt hại về tài sản, cơ sở hạ tầng, sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và các ngành dịch vụ bị đình trệ do thiên tai như cháy rừng, lũ lụt, bão tuyết, sóng nhiệt và các hiện tượng thời tiết cực đoan khác. Chẳng hạn, các đám cháy rừng ở California và trận lũ lụt lịch sử ở Texas là những nguyên nhân chính góp phần tạo ra thiệt hại lớn, riêng đám cháy rừng tại Los Angeles ước tính gây thiệt hại lên đến 53 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm.
Phương pháp tính thiệt hại kinh tế dựa trên dữ liệu thu thập từ các công ty bảo hiểm, báo cáo thiệt hại của chính phủ và các tổ chức chuyên ngành, đồng thời điều chỉnh theo các yếu tố như lạm phát, giá trị tài sản hiện tại và chi phí phục hồi. Các tổ chức cũng phân tích các chuỗi sự kiện thiên tai, chi phí ứng phó và mất mát gián tiếp như giảm năng suất lao động hay gián đoạn kinh tế. Do đó, con số hàng trăm tỷ USD phản ánh mức độ rộng lớn và nghiêm trọng của các tác động kinh tế do thiên tai gây ra trong khoảng thời gian 8 tháng đầu năm 2025.
Xã hội
Các hiện tượng thời tiết cực đoan năm 2025 đã làm tăng nguy cơ bùng phát các bệnh truyền nhiễm, bệnh do nhiệt độ cao và suy giảm chất lượng nước, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là các nhóm yếu thế như trẻ em, người già và người nghèo. Việc di dời dân do thiên tai, mất nhà cửa và việc làm khiến số người di cư khí hậu ngày càng gia tăng, làm phức tạp tình hình xã hội toàn cầu.
Kinh tế
Thiệt hại về tài sản, cơ sở hạ tầng và sản xuất nông nghiệp, công nghiệp lên đến hàng trăm tỷ USD trong 8 tháng đầu năm. Ngành du lịch, vận tải, dịch vụ bị đình trệ nghiêm trọng do những cảnh báo và lệnh hạn chế di chuyển liên tiếp. Chi phí ứng phó và phục hồi thiên tai cùng việc hiện đại hóa hệ thống cảnh báo cũng tăng vọt, gây áp lực lớn cho ngân sách các quốc gia.
An ninh lương thực
Sản xuất nông nghiệp tại Mỹ, Trung Quốc, Việt Nam, Argentina và Úc chịu thiệt hại nặng, dẫn đến giảm năng suất và làm gia tăng lo ngại về nguồn cung thực phẩm, nhất là khi giá lương thực tiếp tục leo thang. Hạn hán kéo dài gây thiếu nước tưới tiêu, lũ lụt làm mất mùa, trong khi xâm nhập mặn ở Đồng bằng Sông Cửu Long ảnh hưởng nghiêm trọng đến xuất khẩu gạo của Việt Nam. Tại châu Phi và Nam Mỹ, tình trạng thiếu lương thực ở các khu vực chịu thiên tai liên tiếp càng trở nên nghiêm trọng, đòi hỏi sự phối hợp quốc tế để ứng phó hiệu quả.
Dự báo biến động thời tiết đến cuối năm 2025
Dự báo từ tháng 8 đến tháng 12 năm 2025 cho thấy hiện tượng nóng trên mức trung bình được ghi nhận rộng rãi tại châu Âu, Bắc Mỹ, Bắc Á, Đông Nam Á và Việt Nam. Các mô hình khí hậu quốc tế cho biết ENSO (El Niño-Southern Oscillation) sẽ duy trì trạng thái trung tính đến cuối năm, với xác suất khoảng 65-70%. Trạng thái ENSO trung tính tạo ra điều kiện thời tiết biến động khó lường, gia tăng nguy cơ cơn bão hình thành và tăng cường độ nhanh chóng.
Khu vực Biển Đông dự kiến xuất hiện thêm 6-7 cơn bão hoặc áp thấp nhiệt đới, trong đó Việt Nam có thể chịu ảnh hưởng trực tiếp từ 2-3 cơn bão lớn, cùng với nguy cơ lũ quét, sạt lở đất và mưa lớn bất thường. Theo Cơ quan Khí tượng Thủy văn Quốc gia, ENSO trung tính làm tăng mức độ bất ổn trong thời tiết, khiến các cơn bão có thể xuất hiện đột ngột và mạnh hơn so với bình thường.
Ngoài ra, trong các vùng nhiệt đới như Đông Nam Á, nhiệt độ dự kiến duy trì ở mức cao bất thường, làm trầm trọng thêm các hiện tượng hạn hán, xâm nhập mặn và nguy cơ cháy rừng. Điều này đồng nghĩa với thách thức gia tăng đối với công tác phòng chống thiên tai và an ninh lương thực khu vực trong nửa cuối năm 2025.
Những dự báo này được đồng thuận bởi Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), Trung tâm Dự báo Khí hậu quốc tế và các cơ quan khí tượng uy tín khác, nhấn mạnh sự cần thiết của việc tăng cường năng lực dự báo và ứng phó kịp thời trước những biến động khí hậu đang ngày càng khốc liệt trên toàn cầu.
Kết luận
Năm 2025 ghi dấu một bước ngoặt mới về mức độ, tần suất và sức tàn phá của các hiện tượng thời tiết cực đoan do biến đổi khí hậu toàn cầu. Tác động của biến đổi này lên xã hội, kinh tế, an ninh lương thực ngày càng nghiêm trọng, đặc biệt tại các nước phát triển và khu vực đang phát triển như Việt Nam, nơi đang đối mặt với thách thức duy trì ổn định sản xuất, bảo vệ người dân và phát triển bền vững. Việc đầu tư vào các hệ thống cảnh báo sớm, năng lực dự báo hiện đại, quản lý rủi ro thiên tai và thích ứng khí hậu là yếu tố then chốt để giảm thiểu tác động xấu trong các năm tới.
