Tác giả: TS. Đặng Thanh Phú
Thời gian qua, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Huế đã phối hợp với Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài – Bộ Ngoại giao để kết nối với kiều bào trí thức tham gia đóng góp cho quê hương.
Là một đơn vị được lãnh đạo địa phương giao nhiệm vụ kết nối với đội ngũ trí thức, trong đó có đội ngũ trí thức là kiều bào gốc tỉnh Thừa Thiên Huế, tham gia đóng góp trí tuệ vào công cuộc phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh Thừa Thiên Huế, nay là thành phố Huế, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Huế thời gian qua đã chủ động kết nối với Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài của Bộ Ngoại giao để làm tốt sứ mệnh nêu trên.
Xác định rõ tầm nhìn
Với Chính phủ, đề án 1334 là một bước ngoặt xác định cụ thể vai trò và ý nghĩa từ nguồn lực của người Việt Nam ở nước ngoài tham gia vào quá trình phát triển của đất nước. Đề án nêu rõ Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến nguồn lực của kiều bào, coi NVNONN là bộ phận không tách rời và là một nguồn lực của cộng đồng dân tộc Việt Nam.
Kết luận 12-KL/TW năm 2021 khẳng định NVNONN là nguồn lực quan trọng đóng góp cho sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc, đồng thời xác định cần phát huy nguồn lực to lớn, tinh thần yêu nước của đồng bào ta ở nước ngoài hướng về quê hương, đất nước. Nhìn chung, nguồn lực từ kiều bào là rất lớn, thể hiện ở các phương diện sau: nguồn lực tri thức, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, nhân lực chất lượng cao; nguồn lực kinh tế; nguồn lực “mềm”; nguồn lực từ thiện, nhân đạo.
TBT Tô Lâm chụp ảnh chung với kiều bào tiêu biểu tham dự chương trình Xuân Quê hương năm 2025. (Nguồn: TTXVN)
Theo thống kê của Ủy ban Nhà nước về Người Việt Nam ở nước ngoài – Bộ Ngoại giao cho thấy, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài hiện nay ước tính khoảng 5,3 triệu người, trong đó, người có trình độ đại học trở lên chiếm khoảng 10 đến 12%. Đáng nói, nhiều người trong số các Việt kiều là các nhà khoa học thành danh, nhiều người có trình độ thạc sỹ, tiến sỹ, giáo sư, chuyên gia, được các nước sở tại trọng dụng. Hàng năm, có khoảng 500 lượt chuyên gia, trí thức người Việt Nam ở nước ngoài về nước tham gia các hoạt động khoa học và công nghệ tại Việt Nam. Về kinh tế, tính đến tháng 10/2022, kiều bào từ 35 quốc gia và vùng lãnh thổ đã đầu tư 358 dự án FDI tại 42/63 tỉnh thành (trước sáp nhập) ở Việt Nam với tổng số vốn đăng ký 1,72 tỷ USD. Kiều bào còn đóng góp lượng kiều hối lên đến 190 tỷ USD trong giai đoạn 1993-2022, đưa Việt Nam trở thành một trong 10 nước nhận kiều hối lớn nhất thế giới.
Hiệu quả từ công tác phối hợp
Là một địa phương có số lượng đội ngũ trí thức có học hàm, học vị cao trong cả nước. Đến nay, Huế có hơn 300 nhà giáo nhân dân, nhà giáo ưu tú, thầy thuốc nhân dân, thầy thuốc ưu tú; 45 giáo sư danh dự, 318 giáo sư, phó giáo sư; hơn 1000 tiến sỹ, gần 4000 thạc sỹ. Riêng đội ngũ cán bộ khoa học, công nghệ đạt hơn 15.000 người. Đội ngũ trí thức của Huế có mặt hầu hết trong lĩnh vực của đời sống xã hội của địa phương. Đây là một lợi thế hết sức to lớn giúp địa phương thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội hiệu quả và bền vững. Tuy nhiên, việc kết nối, thúc đẩy và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức, bao gồm trí thức kiều bào gốc Thừa Thiên Huế, nay là thành phố Huế, vẫn chưa được quan tâm đúng mức, dẫn đến lãng phí và chưa tận dụng nguồn chất xám quý báu này.
Từ thực tế này, ngay từ đầu năm 2024, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Huế đã chủ động kết nối với Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài – Bộ Ngoại giao để bàn về kế hoạch thúc đẩy hợp tác giữa hai đơn vị. Mục đích chính của kế hoạch hợp tác là hai bên sẽ hỗ trợ tìm kiếm, giới thiệu và kết nối các kiều bào tại các quốc gia trên thế giới, trong đó bao gồm kiều bào gốc tỉnh Thừa Thiên Huế, nay là thành phố Huế. Phía Ủy ban về người Việt Nam ở nước ngoài (Ủy ban) sẽ tạo điều kiện cho Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật (Liên hiệp Hội) tham gia vào các sự kiện như: hội nghị, hội thảo, tọa đàm, hội chợ – triển lãm trưng bày, Xuân Quê hương do Bộ Ngoại giao tổ chức. Qua đó, giúp Liên hiệp Hội có thêm cơ hội để kết nối với các nhà khoa học, chuyên gia là kiều bào đang sinh sống và làm việc tại các nước trên thế giới, và tìm hiểu thêm về các lĩnh vực mà các kiều bào có thế mạnh và Huế đang hết sức quan tâm.
Diễn đàn trí thức và chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài do Bộ Ngoại giao tổ chức vào năm 2024. (Nguồn: tác giả)
Cũng chính từ các sự kiện do Bộ Ngoại giao tổ chức có sự tham dự của lãnh đạo cấp cao Trung ương, các bộ, ngành và địa phương, Liên hiệp Hội nắm bắt thêm được các chủ trương, chính sách lớn của Đảng, Nhà nước về công tác kiều bào, về vai trò của kiều bào trong đóng góp chuyển giao tri thức, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục đào tạo, y tế, v.v…
Về phía Liên hiệp Hội, nhờ sự phối hợp, hợp tác chặt chẽ với Ủy ban về người Việt Nam ở nước ngoài – Bộ Ngoại giao, đơn vị đã kết nối được với các kiều bào trí thức qua các thế hệ. Đến nay, Liên hiệp Hội đã hợp tác cùng với các nhà khoa học, chuyên gia như: GS. TS Thái Kim Lan, TS Trần Xuân Thảo, ông Trương Đình Ngộ, chị Camille Huyền, chị Cecile Lê Phạm, chị Nguyễn Lan Vy, chị Tô Diệu Liên, Nguyễn Anh Nguyên, v.v… để thực hiện các chương trình, kế hoạch khoa học, công nghệ tại Huế.
Cụ thể, Liên hiệp Hội đã mời các chuyên gia, nhà khoa học kiều bào tham gia vào các hội thảo, hội nghị, các sự kiện khoa học, công nghệ do đơn vị tổ chức để tiếp thu, lắng nghe ý kiến đóng góp chuyên môn của họ. Các “hiến kế” của kiều bào thông qua tư vấn, phản biện, góp ý đều được Liên hiệp Hội tổng hợp, tham mưu cho lãnh đạo các cấp trong hoạch định chính sách phát triển kinh tế – xã hội của địa phương và đất nước.
TS Thái Kim Lan – Việt kiều Đức tham gia ý kiến tại hội thảo. (Nguồn: tác giả)
Bà Tô Diệu Liên – một trí thức trẻ gốc Huế đang sinh sống và làm việc tại Hoa Kỳ, có buổi nói chuyện chia sẻ về Tổ chức AI for Việt Nam do bà Liên và các cộng sự thành lập. (Nguồn: tác giả)
TS Trần Xuân Thảo – chuyên gia về giáo dục đã có bài chia sẻ tại Hội thảo khoa học ở Huế. (Nguồn: tác giả)
Cô Nguyễn Lan Vy – nhà thiết kế áo dài chia sẻ tại Hội thảo khoa học tại Huế. (Nguồn: tác giả)
Đến nay, kiều bào trí thức đã đóng góp trí tuệ, vật chất cho Huế ở nhiều góc độ khác nhau. Ở lĩnh vực văn hóa, các kiều bào đã trở thành những “đại sứ văn hóa” thực sự, quảng bá hình ảnh, con người và văn hóa Huế đến bạn bè quốc tế. Họ còn là những người tâm huyết, đóng góp có trách nhiệm vào kho tàng văn hóa Huế, như trường hợp của chị Cecile Lê Phạm và GS. TS Thái Kim Lan đã thành lập các “bảo tàng tư nhân” tại Huế (Bảo tàng Mỹ thuật Cecile Le Pham, Bảo tàng gốm cổ sông Hương, Bảo tàng Lê Bá Đảng), vợ chồng anh chị Trương Đình Ngộ và Camille Huyền đã xây dựng “Nhà hát Bến Xuân” mang hơi hướng của phong cách kiến trúc Huế để biểu diễn các bài hát và bản nhạc Huế theo một phong thái riêng biệt, mang đậm bản sắc văn hóa Huế và Việt Nam. Hay như, vợ chồng anh Nguyễn Anh Nguyên và chị Nguyễn Cẩm Tú, kiều bào trí thức ở Đức về sinh sống lập nghiệp tại Huế. Anh Nguyễn hiện là Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Việt Phương Silica, giám đốc Dự án HPS tại Huế, còn chị Tú mở một trung tâm tại Huế để giảng dạy tiếng Đức cho những ai có nhu cầu sang học tập, làm việc tại CHLB Đức.
Chị Nguyễn Cẩm Tú cùng các bạn học sinh tại Trung tâm dạy tiếng Đức của chị. (Nguồn: Nguyễn Cẩm Tú)
Cùng hướng đến kỷ nguyên mới của đất nước
Đất nước đang vươn mình để bước vào một kỷ nguyên mới như khẳng định của Tổng Bí thư Tô Lâm. Điều này đòi hỏi sự phấn đấu, tham gia tích cực, có trách nhiệm hơn nữa của đội ngũ trí thức Việt Nam, trong đó có cả kiều bào trí thức, để tham gia vào công cuộc phát triển kinh tế – xã hội của đất nước. Đảng và Nhà nước ta đã có những chính sách mới, tạo điều kiện thuận lợi cho kiều bào, như Luật Quốc tịch Việt Nam (được Quốc hội thông qua vào ngày 24/6/2025), Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, v.v… Đây là những cơ sở pháp lý cho thấy sự quan tâm của Đảng và Nhà nước ta đối với người Việt Nam đang sinh sống và làm việc ở nước ngoài nói chung, và kiều bào trí thức nói riêng có cơ hội đóng góp trí lực và vật lực của họ vào sự phát triển chung của đất nước.
Với Bộ Ngoại giao, thông qua Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài (Ủy ban), cần tiếp tục phát huy hơn nữa vai trò kết nối với kiều bào ta ở nước ngoài, trong đó có kiều bào trí thức đang sinh sống và làm việc tại các viện nghiên cứu, các tổ chức khoa học, kỹ thuật, các trường đại học, cơ quan chính phủ các nước, các tổ chức quốc tế lớn, có uy tín trên thế giới, v.v… để về nước tham gia vào sứ mệnh chuyển giao tri thức, KHCN, vốn, chất xám phục vụ phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Ủy ban cần giới thiệu, chuyển tải các chính sách mới của nhà nước đến kiều bào để biết, bởi đây là những nhu cầu hết sức thiết thực mà bà con kiều bào rất mong đợi từ phía Nhà nước. Thêm nữa, cần triển khai thêm các chương trình hay, có ý nghĩa sâu sắc như “Xuân Quê hương”, các “Trại hè” hàng năm để bà con được có dịp về quê xum vầy, các cháu nhỏ, thế hệ trẻ có cơ hội được về Việt Nam để tìm hiểu thêm về văn hóa, con người, và trên hết là “cái nôi” cội nguồn dân tộc của các bạn.
Với Huế, nay là thành phố trực thuộc Trung ương thứ sáu của Việt Nam, Huế giờ đã khác. Khác ở chỗ Huế cần phải gánh vác nhiệm vụ nặng nề hơn của một thành phố trung ương, thành phố lớn của đất nước, để trở thành một trong các trung tâm về khoa học, công nghệ, trung tâm của giáo dục và đào tạo, của văn hóa, du lịch tầm cỡ khu vực và thế giới.
Với tâm thế chung của đất nước và Huế nói riêng, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Huế sẽ tiếp tục đồng hành cùng Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài – Bộ Ngoại giao để làm tốt công tác kết nối với kiều bào trí thức với mong muốn các thế hệ kiều bào sẽ tiếp tục đóng góp hơn nữa vào sự phát triển của đất nước bằng chính những tâm huyết, trách nhiệm, nguồn tri thức, vật chất và kinh nghiệm của họ./.
