Tác giả: ThS Trần Như Đăng Tuyên
Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố
Khi những cánh mai vàng xứ Huế bắt đầu khoe sắc cũng là lúc hơi thở mùa xuân lan tỏa vào từng nếp nhà, hòa cùng nhịp đập hối hả của một đô thị đang chuyển mình, mang theo luồng sinh khí của một kỷ nguyên mới – kỷ nguyên mà thành phố Huế quyết tâm vươn mình vượt lên những thách thức để khẳng định vị thế.
Không chọn cách phát triển đánh đổi môi trường, Huế kiên định với mục tiêu Xanh – Thông minh – Giàu bản sắc, nơi di sản nghìn năm được bừng dậy bằng khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Để khát vọng ấy thành hiện thực, thành phố đang trải thảm đỏ mời gọi các nhà khoa học và tri thức trẻ dấn thân, đẩy mạnh ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học vào thực tiễn, biến cố đô trở thành trung tâm kết nối và lan tỏa tri thức khoa học công nghệ giữa lòng di sản.
Nhìn lại chặng đường đã qua để thấy rõ hơn tầm vóc của tương lai, Nghị quyết 54-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố Huế lần thứ XVII đã trở thành kim chỉ nam soi đường, định vị Huế không chỉ đơn thuần là một đô thị hóa về mặt cơ học, mà là một đô thị đặc thù. Đó là sự kết tinh giữa di sản, văn hóa, sinh thái và cảnh quan thân thiện với môi trường. Bước vào xuân mới, thấm nhuần tinh thần của văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, chúng ta nhận thức rõ rằng: Đất nước đang bước vào kỷ nguyên vươn mình và chuyển đổi số chính là chìa khóa mở cánh cửa đó. Theo định hướng của Bộ Chính trị, chuyển đổi số không chỉ là việc số hóa giấy tờ, mà phải được xem là một cuộc cách mạng thực sự làm thay đổi phương thức quản lý và vận hành xã hội. Đối với Huế, tư duy này càng trở nên cấp thiết. Chúng ta không chỉ bảo tồn di sản bằng các biện pháp vật lý thông thường, mà phải tạo ra một hệ sinh thái số cho di sản, biến văn hóa thành tài sản số có giá trị kinh tế cao, đóng góp trực tiếp vào GDP của địa phương.
Chúng ta nhận thức rõ rằng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo không còn là giải pháp, công cụ hỗ trợ, mà phải là mũi nhọn đột phá chiến lược. Nếu như trước đây, người ta thường e ngại sự phát triển kinh tế sẽ xâm lấn không gian văn hóa, thì nay, với tư duy mới, công nghệ chính là công cụ đắc lực nhất để giải bài toán kép “Bảo tồn và Phát triển”. Huế không chọn cách phát triển nóng đầy rủi ro, mà chọn sự bền vững của mô hình Xanh – Thông minh – Giàu bản sắc, nơi những giá trị xưa cũ được tôn vinh bằng tư duy thời đại.
Trong bức tranh vươn mình ấy, khoa học công nghệ và chuyển đổi số đóng vai trò là động lực song hành, tạo nên sức bật mạnh mẽ cho cố đô. Chưa bao giờ chúng ta thấy sự giao thoa kỳ diệu đến thế, giữa sự trầm mặc của những đền đài, lăng tẩm rêu phong là sự sôi động, hối hả của các trường/viện nghiên cứu, các trung tâm công nghệ cao, các trung tâm đổi mới sáng tạo. Du lịch Huế giờ đây không chỉ là việc ngắm nhìn những bức tường thành cổ kính, mà là những trải nghiệm sống động nhờ công nghệ thực tế ảo, nơi du khách có thể chạm vào quá khứ vàng son. Trong quản lý đô thị, giấc mơ về một thành phố thông minh đang dần hiện hữu qua hệ thống giao thông xanh, mạng lưới cảm biến quan trắc môi trường và dữ liệu lớn, giúp chính quyền lắng nghe nhịp thở của thành phố từng giây từng phút.
Đặc biệt, dòng chảy tri thức tại Huế không chỉ nằm yên trong các phòng thí nghiệm hay tháp ngà học thuật. Thông qua vai trò nòng cốt của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố (Liên hiệp Hội), các hoạt động phổ biến kiến thức, các cuộc thi, Hội thi sáng tạo kỹ thuật đã đưa khoa học về gần với ruộng đồng, nhà máy và từng khu dân cư, đến với người dân, cộng đồng. Có thể nói, bên cạnh dòng sông Hương thơ mộng lững lờ trôi, nay Huế còn có thêm một dòng chảy khác – dòng chảy dữ liệu bất tận, mang theo năng lượng của kinh tế số và xã hội số len lỏi vào từng ngõ ngách đời sống thường nhật. Với lợi thế sở hữu trung tâm y tế chuyên sâu của khu vực với hạt nhân là Bệnh viện Trung ương Huế, trung tâm đào tạo đa ngành, đa lĩnh vực chất lượng cao của cả nước, khu vực miền Trung – Tây Nguyên là Đại học Huế, cùng đội ngũ nhân lực khoa học công nghệ chất lượng cao đứng thứ 3 toàn quốc, Huế đang sở hữu một nguồn tài nguyên chất xám khổng lồ mà ít địa phương nào có được. Trách nhiệm của chúng ta là phải biến tiềm năng ấy thành hiện thực, đưa những công trình nghiên cứu từ trang giấy ra cuộc sống, phục vụ trực tiếp cho sức khỏe và hạnh phúc của nhân dân, đóng góp vào phát triển kinh tế, xã hội của quê hương, đất nước.
Tuy nhiên, một thành phố thông minh không chỉ được xây dựng bằng thuật toán, trí tuệ nhân tạo mà cốt lõi vẫn là những bộ óc thông minh, trí tuệ. Nhân tố con người, đặc biệt là vai trò của các nhà khoa học và đội ngũ tri thức trẻ, chính là trái tim của quá trình chuyển đổi này. Các chuyên gia, nhà khoa học lão thành – những cây đa, cây đề thuộc các hội chuyên ngành của Liên hiệp Hội luôn đóng vai trò quan trọng trong việc tư vấn, phản biện chính sách, đảm bảo mỗi bước đi của thành phố đều vững chắc và đúng hướng. Song hành cùng họ là thế hệ tri thức trẻ tràn đầy đam mê, nhiệt huyết, khát vọng cống hiến. Mùa xuân là mùa của tuổi trẻ, chính họ là những người đang thổi luồng gió mới vào di sản bằng tinh thần nghiên cứu khoa học, khởi nghiệp sáng tạo, ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn. Từ những diễn đàn trí thức trẻ được Liên hiệp Hội tổ chức sôi nổi từ năm 2024 đến nay, chúng ta đã thấy những ý tưởng táo bạo: Sử dụng Drone phục vụ nông nghiệp, làm mới áo dài bằng công nghệ in 3D, số hóa ẩm thực cung đình, hay những ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao, trí thức trẻ hội nhập quốc tế với khát vọng xây dựng quê hương “đi để trở về”, ứng dụng công nghệ để nâng tầm giá trị tài nguyên thực vật bản địa… Những người trẻ luôn ý thức kế thừa di sản của cha ông nhưng dám nghĩ khác, làm khác, chứng minh rằng truyền thống và hiện đại hoàn toàn có thể song hành.
Để hiện thực hóa khát vọng về một Huế: Xanh – Thông minh – Giàu bản sắc, cần có sự đồng lòng và liên kết chặt chẽ của ba Nhà: Nhà nước – Nhà khoa học – Doanh nghiệp. Bức tranh tương lai của Huế sẽ là nơi di sản được trân trọng nhưng không cũ kỹ, nơi công nghệ hiện đại hiện diện ở mọi nơi nhưng không phá vỡ cảnh quan thanh bình vốn có. Đó là nơi kinh tế tăng trưởng nhưng môi trường vẫn giữ được màu xanh của những hàng cây long não phù bóng mát lên những con đường thơ mộng, của dòng Hương yên ả, trong veo, của núi Ngự vươn mình trong sắc trời xanh trong, dịu vợi. Trách nhiệm này đặt lên vai các nhà khoa học và trí thức Huế là rất lớn. Mỗi công trình nghiên cứu, mỗi sáng kiến kỹ thuật cần phải lấy thực tiễn làm thước đo giá trị, lấy sự hài lòng của người dân làm đích đến. Thực tiễn từ các hội thảo khoa học chuyên ngành y tế, văn hóa xã hội của Liên hiệp Hội và các Hội thành viên được tổ chức gần đây tại Huế đã chứng minh: Khoa học chỉ thực sự có sức sống khi nó phục vụ con người, khi truyền thông khoa học đưa tri thức đến đúng địa chỉ, giúp doanh nghiệp bứt phá và chính quyền, nhà quản lý có thêm tầm nhìn.
Sinh thời, thi sĩ Bùi Giáng từng gieo vào lòng người những vần thơ đầy phong vị cố đô:
Dạ thưa xứ Huế bây giờ
Vẫn còn núi Ngự bên bờ sông Hương
Núi Ngự, sông Hương thì vẫn còn đó như một lời khẳng định sắt son về bản sắc, về di sản nghìn năm không thể phai mờ. Nhưng, Huế của bây giờ đã và đang rất khác xưa. Cái khác ấy nằm ở luồng sinh khí mới đang cuộn chảy trong lòng thành phố. Nếu xưa kia, Huế đẹp trong vẻ trầm mặc, ưu tư, thì nay Huế đang đẹp rạng ngời trong tư thế vươn mình của một đô thị Xanh – Thông minh – Giàu bản sắc. Bên cạnh dòng Hương êm đềm là những dòng chảy dữ liệu số hối hả, bên cạnh những nếp nhà rường cổ kính là những không gian đổi mới sáng tạo sôi động của tri thức trẻ. Không còn là vẻ đẹp e ấp, khép kín, Huế hôm nay tự tin mở cửa đón chào kỷ nguyên mới bằng nền tảng khoa học công nghệ vững chắc. Sự kết hợp giữa cái bất biến của di sản và cái vạn biến của công nghệ chính là minh chứng sống động nhất cho khát vọng của Đảng bộ và nhân dân thành phố luôn hướng đến, đó là giữ gìn quá khứ để kiến tạo tương lai.
Hãy để trí tuệ và khát vọng của chúng ta hòa vào dòng chảy lịch sử này. Hãy cùng nhau đánh thức những tiềm năng còn ngủ quên trong lòng đất cố đô, để Huế không chỉ là nơi ta tìm về hoài niệm, mà là nơi ta nhìn thấy tương lai rực rỡ của một đô thị di sản cấp quốc gia, xứng tầm quốc tế, vươn mình kiêu hãnh dưới ánh nắng xuân rạng ngời.
Huế, Xuân Bính Ngọ 2026
