Phục dựng lễ hội đu tiên Làng Phú Gia

Tác giả: Khánh Phong

Sáng ngày 25/2/2024 nhằm ngày 16 tháng Giêng âm lịch, người dân làng Phú Gia, xã Lộc Tiến, huyện Phú Lộc nô nức xem lễ hội đu tiên được phục dựng nguyên bản với sự hỗ trợ kinh phí của Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Thừa Thiên Huế, và sự giúp đỡ về tư liệu của nhà nghiên cứu Nguyễn Thế, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Thừa Thiên Huế.

Đến dự có đại diện lãnh đạo Sở Du lịch tỉnh, lãnh đạo huyện Phú Lộc, Trưởng phòng Văn hóa Thông tin huyện Phú Lộc, lãnh đạo xã Lộc Tiến, cùng nhân dân làng Phú Gia, cơ quan truyền thông báo chí và các nhà nghiên cứu.

Đại diện lãnh đạo các cấp tham dự lễ phục dựng hội đu tiên

Hiện nay, ở Thừa Thiên Huế trò đu nhún được tổ chức trong ngày hội xuân của các làng Gia Viên, xã Phong Hiền, làng Thế Chí Tây, xã Điền Hòa, huyện Phong Điền; làng Phước Yên, xã Quảng Thọ, huyện Quảng Điền. Còn lại các trò đu tiên, đu giàn xay và đu rút hầu như đã bị mai một trong đó có làng Phú Gia, xã Lộc Tiến.

Riêng đối với làng Phú Gia, năm Giáp Ngọ 1954, làng đã phục dựng giàn đu tiên tại Cồn Chùa nhưng duy trì được 3 năm do chiến tranh, đến năm Bính Tý 1996 lại phục dựng lần 2 nhưng hoạt động đến kỳ hội xuân Kỷ Mão năm 1999 thì chấm dứt hẳn do gỗ giàn đu hư hỏng, khai thác gỗ mới rất khó khăn. Từ đó đến nay đã 25 năm qua, trò chơi đu tiên đặc sắc và hấp dẫn này đã vắng bóng trong hội xuân của làng.

Người dân trong làng tham dự lễ phục dựng hội đu tiên

Người dân làng Phú Gia, rất muốn phục dựng lại trò đu tiên nhưng điều kiện kinh tế không cho phép. Đáp ứng nguyện vọng đó của người dân, nhà nghiên cứu Nguyễn Thế đã dành thời gian dài đến tìm hiểu về trò đu tiên của làng. Và tin mừng là có rất nhiều người trong làng còn biết đến quy trình tổ chức lễ hội đu tiên. Dưới sự trăn trở của nhà nghiên cứu Nguyễn Thế cũng như dân làng Phú Gia, vừa qua được sự hỗ trợ về vật chất và tinh thần, tư liệu, chuyên môn kỹ thuật của Sở Văn hóa và Thể thao, Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Thừa Thiên Huế, Hội Văn nghệ dân gian Thừa Thiên Huế, UBND huyện Phú Lộc, UBND xã Lộc Tiến đã tiến hành phục dựng lễ hội đu tiên làng Phú Gia.

Với kinh phí 32 triệu đồng trong đó cấp trên ủng hộ 20 triệu đồng, người dân làng Phú Gia đã hoàn thành 4 trụ bêtông cao 4m để sử dụng lâu dài, phần giàn đu, trục xoay đều được làm bằng gỗ. Tất cả các nguyên vật liệu dựng giàn đu đều giữ được nét truyền thống nguyên bản lâu nay. Ngày 25/2/2024, giàn đu tiên đã chính thức phục vụ nhu cầu giải trí trong những ngày tháng Giêng của dân làng. Ban đại diện làng Phú Gia đã tiến hành tổ chức lễ hội một cách chu đáo, có lễ kính cáo trời đất, và khai hội đu tiên, ngoài ra các trò chơi dân gian như bài ghế, bịt mắt đập om, kéo co thu hút nhiều người tham gia.

Hội đu tiên đã trở lại sau 25 năm vắng bóng

Phát biểu cảm tưởng tại lễ phục dựng, nhà nghiên cứu Nguyễn Thế đã bày tỏ niềm vui với dân làng, đồng thời cung cấp cho người tham gia lễ hội biết vài nét về trò đu tiên. Ở phía bắc Thừa Thiên Huế có hội đu tiên làng Phò Trạch, xã Phong Bình, huyện Phong Điền, giàn đu được dựng bằng hai cột gỗ lớn chôn sâu xuống đất khoảng gần 1m, phần từ mặt đất lên cao khoảng 3m, có trục bắc ngang ở phần trên. Trục gắn với 6 đôi thân tre xuyên qua trục giống như nan hoa xe đạp. Người ta gắn những bàn đu (tựa như ghế ngồi) có thể ngồi một hoặc hai người tùy theo bàn đu lớn hay nhỏ. Sáu người (hoặc 6 đôi) lên ngồi đu. Guồng đu chuyển động (theo chiều ngược kim đồng hồ) nhờ có hai người đứng hai bên đạp vào nan guồng đu. Sau khi đu đã có trớn (đà) quay đều thì những người chơi đu khi hạ xuống gần mặt đất thì luân phiên đạp chân xuống đất (thuận theo chiều quay) để tiếp lực cho đu quay nhanh.

Ở phía nam tỉnh Thừa Thiên Huế có hội đu tiên ở làng Phú Gia, xã Lộc Tiến, huyện Phú Lộc, giàn đu dựng 4 trụ (chân choãi theo thế thượng thu hạ thách), có hai trếnh đu đỡ trục chính để giàn đu vững chắc hơn. Giàn đu tiên ở làng Phú Gia phục dựng năm 1995 và 2024 này qui mô nhỏ nên chỉ 4 người chơi. Giàn đu tiên trông giống như cái xe guồng lấy nước vào ruộng ngày xưa. Đây là một trò chơi dân gian tái hiện hình ảnh nền văn minh lúa nước của dân tộc Việt. Và những ngôi làng có địa danh Cồn Chùa, Cồn Đu là dấu tích của những làng có hội đu truyền thống.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Thế phát biểu chia sẻ niềm vui với dân làng

Đu tiên trong hội xuân ở làng Phú Gia là một trò chơi dân gian độc đáo cần được bảo tồn. Và từ đây, dân làng Phú Gia hằng năm sẽ cố gắng duy trì trò chơi truyền thống này để thế hệ con cháu sau này tiếp tục giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.

Kiểm tra lại

Triển lãm ra mắt dự án “Tranh khắc gỗ đất nước Việt Nam trên Cửu đỉnh Triều Nguyễn”

Tác giả: Sáng ngày 19/3, tại Bảo tàng Mỹ thuật Huế, đã khai mạc triển …