Khát khao tìm ra phương pháp điều trị căn bệnh ung thư thúc đẩy nhà khoa học trẻ người Huế đạt được tiến bộ trong nghiên cứu ung thư vú

Tác giả: Đạt Nguyên

Trong bài viết thường kỳ giới thiệu những người đã biến Đại học Chicago thành cộng đồng trí thức khác biệt số đặc biệt chào năm mới 2024 trên website của Đại học danh tiếng này đã giới thiệu một nhà khoa học Việt Nam, trí thức trẻ người Huế, đó là TS. Nguyễn Chí Long – người trong thời gian gần đây đạt được nhiều thành tựu quốc tế trong nghiên cứu điều trị căn bệnh ung thư, đặc biệt là ung thư vú.

Để hình dung về sự nổi tiếng của tiến sĩ trẻ thế hệ 9x này, chúng ta tìm hiểu về Đại học Chicago. Theo đánh giá của tổ chức xếp hạng Quacquarelli Symonds Rankings – tổ chức xếp hạng đại học thường niên cho các cơ sở giáo dục đại học trên toàn thế giới thì trong năm 2024, Đại học Chicago được xếp hạng 6 trong top các trường Đại học hàng đầu ở Mỹ và thứ 11 trong bảng xếp hạng toàn cầu. Vậy tại sao Nguyễn Chí Long, 33 tuổi đã trở thành người đặc biệt như vậy, chúng ta hãy tìm hiểu câu chuyện về trí thức trẻ tiêu biểu này.

TS. Nguyễn Chí Long, trong những ngày nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Đại học Chicago (Mỹ)

Hành trình nghiên cứu sinh sau tiến sĩ đưa anh từ Việt Nam đến Chicago để đưa khoa học phục vụ những người gặp khó khăn

Câu chuyện truyền cảm hứng về Nguyễn Chí Long, một nhà khoa học tài năng của Đại học Chicago, bước chân vào lĩnh vực nghiên cứu y học bắt đầu từ thời thơ ấu. Là cựu học sinh trường THPT chuyên Quốc Học Huế. Ngay từ thời trên ghế nhà trường, Long đã nổi danh “con nhà người ta” vì giành nhiều giải thưởng trong cuộc thi với huy chương Vàng Hóa Olympic 30-4, các giải quốc gia Hóa học và Máy tính bỏ túi. Long cũng từng là một trong hai đại diện trẻ Việt Nam tham dự gặp gỡ Tổng thống Mỹ Barack Obama tại cuộc thăm lịch sử tại Yangon Myanmar, được nhận bằng khen Chủ tịch nước; đề cử giải thưởng Wechoice 2015.

Năm 2015, sau khi tốt nghiệp thủ khoa Đại học Y Dược, Đại học Huế, Long nhận học bổng tiến sĩ toàn phần của chính phủ Nhật tại Đại học Y Tohoku (không cần qua thạc sĩ). Hoàn thành xuất sắc chương trình tiến sĩ năm 2020, anh tiếp tục theo đuổi làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Đại học Chicago. Nhận học bổng Miễn dịch Ung thư Y học từ Trung tâm Ung thư Đại học Chicago, TS. Chí Long gia nhập phòng thí nghiệm của GS. Marsha Rosner, Khoa Nghiên cứu Ung thư Ben May.

“TS. Nguyễn Chí Long thực sự là một trong những nhà nghiên cứu sau tiến sĩ giỏi mà chúng tôi có tại phòng thí nghiệm trong suốt 40 năm qua”, GS. Marsha Rosner, nói trên website Đại học Chicago.

Được biết, cha mẹ Long đều là bác sĩ y khoa đã dành nhiều thập kỷ để giúp đỡ các bệnh nhân [1], kể cả những người đang chiến đấu với bệnh ung thư ở Việt Nam sau nhiều thập kỷ chiến tranh. Được truyền cảm hứng từ sự nghiệp của họ, Nguyễn Chí Long đã theo đuổi đào tạo y khoa và đặc biệt nhận thấy có nhiều sự chênh lệch trong chăm sóc sức khỏe và điều trị ung thư.

Sinh ra trong gia đình đều làm ngành y, Nguyễn Chí Long, sớm tiếp xúc và chứng kiến nhiều bệnh nhân chống chọi với căn bệnh ung thư quái ác đã tác động sâu sắc đến chàng sinh viên y khoa trẻ tuổi. Long cho biết: “Những trải nghiệm đau lòng khi chứng kiến nhiều cá nhân chống chọi với căn bệnh ung thư đã để lại tác động sâu sắc đến tôi khi còn là một sinh viên y khoa trẻ tuổi” và “Bất kỳ nhà nghiên cứu nào về ung thư, tôi tin đều khao khát tìm được phương pháp điều trị tốt hơn chống lại căn bệnh quái ác cho người bệnh. Đây cũng là mục tiêu chúng tôi hướng đến và trở thành động lực cố gắng”.

Kinh nghiệm về y học từ nhà trường và gia đinh đã khiến Long theo đuổi sự nghiệp nghiên cứu. Cuộc gặp gỡ đầu tiên của anh với khoa học cơ bản diễn ra vào mùa hè năm 2014, khi anh tham gia Chương trình trao đổi mùa hè do chính phủ Nhật Bản tài trợ. Với niềm đam mê mới được hình thành, anh quyết định quay trở lại Nhật Bản để lấy bằng Tiến sĩ. ngành Khoa học Y tế tại Đại học Tohoku.

Tại UChicago, TS. Nguyễn Chí Long nghiên cứu loại ung thư vú nguy hiểm nhất, được gọi là ung thư vú bộ ba âm tính vì nó thiếu ba mục tiêu chính của thuốc điều trị ung thư vú (thụ thể estrogen, thụ thể progesterone và protein HER2) hay còn gọi ung thư vú tam âm. Đây là loại ung thư vú không có biểu hiện thụ thể hormone, chiếm 10%-15% trong tổng số trường hợp ung thư vú. Loại ung thư này phát triển nhanh, tỷ lệ tái phát cao hơn các loại ung thư vú khác. Do thiếu các thụ thể hormone nên người bệnh có rất ít lựa chọn điều trị.

Bệnh ung thư này trực tiếp ảnh hưởng đến phụ nữ trẻ và phụ nữ có nguồn gốc da đen ở Hoa Kỳ, khiến nước này trở thành nhóm dân số đặc biệt dễ bị tổn thương. Nghiên cứu chính của Nguyễn tập trung vào các khía cạnh khoa học cơ bản của căn bệnh này, đặc biệt là kiểm tra tác động của môi trường vi mô của khối u trong việc thúc đẩy sự phát triển của khối u.

Đẩy mạnh nghiên cứu điều trị ung thư vú

Gần 4 năm qua, TS. Long cùng các cộng sự tập trung nghiên cứu về cơ chế tế bào ung thư di căn và cách chúng trốn tránh hệ miễn dịch. Anh cho hay, khi tế bào ung thư nhân đôi không kiềm chế là lúc chúng rất “stress” do thiếu nguồn dinh dưỡng hay khí oxy. Khi đó chúng sẽ kích hoạt nhiều cơ chế để tồn tại hay “chạy trốn” hệ miễn dịch cũng như di chuyển đến nơi khác trong cơ thể. Hiện một số phương pháp điều trị ung thư cho bệnh nhân được phát triển dựa trên những cơ chế này.

TS. Nguyễn Chí Long (ngoài cùng bên trái) cùng cộng sự Thomas Li, Emily Shi và GS Marsha Rosner, tại cuộc họp thường niên của Hiệp hội Nghiên cứu Ung thư Hoa Kỳ (AACR) 2023.

Việc hiểu được các cơ chế thúc đẩy phát triển khối u và di căn của ung thư vú bộ ba âm tính sẽ tạo tiền đề để phát triển các phương pháp mới trong điều trị căn bệnh này. Nhóm nghiên cứu đã sử dụng một số kỹ thuật mới nhất như công nghệ giải trình tự tế bào đơn (single cells RNA-seq), không gian (spatial RNA-seq), biến đổi gene bằng công nghệ Crispr Cas, hay Chromatin immunoprecipitation sequencing (giải trình tự miễn dịch kết tủa chất nhiễm sắc) để nghiên cứu các cơ chế của khối u, trong đó bao gồm cơ chế kháng điều trị. Hiện nhóm đã có những khám phá quan trọng và đang trong quá trình hoàn thiện để công bố.

Dù vậy, theo anh con đường nghiên cứu ung thư thật sự chỉ mới đang bắt đầu, bởi rất khó do tính không đồng nhất (tumor heterogeneity) của tế bào ung thư. Một cơ chế có thể rất thành công trong kiềm chế một khối u hay một tế bào nhưng có thể hoàn toàn không hiệu quả ở một khối u hay tế bào khác. “Với thời đại dữ liệu lớn (big data) và trí tuệ nhân tạo mở ra một kỷ nguyên mới đầy thú vị với tốc độ khám phá và hiểu biết chưa từng có về sinh học ung thư, tôi rất hứng thú vì điều đó”, anh cho hay.

Quá trình đào tạo nghiên cứu cũng cho phép anh phục vụ cộng đồng, đặc biệt là những cộng đồng chưa được quan tâm chăm sóc đầy đủ, chẳng hạn như những bệnh nhân dễ bị tổn thương ở phía Nam Chicago.

Hiện Chí Long là nghiên cứu sinh sau tiến sĩ trong Chương trình Đào tạo cân bằng về Sức khỏe Ung thư của UChicago, dưới sự hướng dẫn của GS.TS. Eileen Dolan. Bà cho biết: “Long là một thực tập sinh tuyệt vời trong Chương trình Đào tạo cân bằng Sức khỏe về Ung thư, tham gia vào mọi hoạt động và tổ chức một đội UChicago cho Cuộc đua Komen để chữa bệnh”. “Anh ấy cũng đã giúp tổ chức các diễn giả về những lĩnh vực có sự khác biệt cho các cuộc họp hàng tháng của chúng tôi.”

Long cho biết thêm, những trải nghiệm này đã ảnh hưởng sâu sắc đến quan điểm và suy nghĩ của mình, anh nói: “Việc tiếp xúc như vậy rất quan trọng đối với các nhà khoa học mới vào nghề như tôi, vì nó nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đặt khoa học để phục vụ những người có nhu cầu, khuếch đại tác động của nó. Chương trình đào tạo tại Đại học Chicago đã mang đến cho tôi cơ hội phát triển với tư cách vừa là một nhà khoa học vừa là một con người giàu lòng nhân ái”.

Danh hiệu, giải thưởng

Với những đóng góp trong nghiên cứu về ung thư, TS. Nguyễn Chí Long được Hiệp hội Nghiên cứu Ung thư Hoa Kỳ (AACR) vinh danh là Học giả Đào tạo tại cuộc họp thường niên AACR năm 2023 ở Orlando, Florida. Vào mùa hè năm 2023, anh được chọn là người tham gia Cuộc họp những người đoạt giải Nobel Lindau lần thứ 72 đầy cạnh tranh và uy tín, một cuộc họp mặt thường niên nơi những người đoạt giải Nobel tại Lindau (Đức) để gặp gỡ thế hệ các nhà khoa học hàng đầu tiếp nối. Anh là một trong số ít các nhà khoa học trẻ đến từ hơn 100 quốc gia được mời trình bày công trình nghiên cứu của mình trên trường quốc tế.

“Chia sẻ nghiên cứu của tôi với một lượng khán giả đáng kính như vậy, bao gồm nhiều người đoạt giải Nobel, là một đặc ân hiếm khi được ban tặng cho các nhà nghiên cứu trẻ. Điều đó thật căng thẳng, đặc biệt đối với một nhà khoa học mới vào nghề như tôi” anh nói. “Tuy nhiên, việc đại diện cho Đại học Chicago khiến tôi rất tự hào và tôi đã nỗ lực hết mình”.

Điểm nổi bật của chương trình là sự tương tác chặt chẽ với gần 40 người đoạt giải Nobel, những người có thành tích phi thường đã truyền cảm hứng cho Nguyễn Chí Long. “Tôi sẽ luôn nhớ bữa tối với Tiến sĩ William G. Kaelin Jr. (người đã đoạt giải Nobel năm 2019 vì khám phá ra cách tế bào phản ứng với những thay đổi của oxy) và tham gia thảo luận với Tiến sĩ Emmanuelle Charpentier, người đoạt giải Nobel năm 2020 về khám phá CRISPR của cô ấy.”

Năm 2023, TS. Nguyễn Chí Long đã đưa các giáo sư từ Đại học Mỹ tham gia hội nghị ung thư thường niên và diễn đàn bệnh nhân ung thư Việt Nam. Các chuyên gia rất ấn tượng với tiềm năng của Việt Nam và mong muốn hợp tác trong tương lai. “Tôi chắc chắn rằng việc hợp tác với các nhà khoa học quốc tế là chìa khóa quan trọng để đưa y sinh học Việt Nam lên một tầm cao mới”, anh nói.

Diễn đàn bệnh nhân ung thư Việt Nam 2023 do Salt Cancer Initiative – SCI tổ chức, kết hợp cùng Bệnh viện TW Huế và Tập đoàn Viettel

TS. Long đánh giá, Việt Nam có tiềm năng lớn để trở thành một trung tâm y sinh học chuyên sâu trong khu vực nếu có sự đầu tư mạnh mẽ từ nhà nước, đồng thời bày tỏ mong muốn đóng góp và hợp tác với các nhà khoa học. Theo đó, với lợi thế của dân số trẻ, sự ham học và kiến thức khoa học đầy đủ thông qua hệ thống giáo dục, Việt Nam có đủ nhân lực để xây dựng những trung tâm công nghệ sinh học chuyên sâu. Anh gợi ý điều quan trọng cần tập trung đầu tư vào hệ thống giáo dục Đại học và sau đại học, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ cao. Ngoài ra việc chuẩn hóa chất lượng chương trình nghiên cứu sinh tại Việt Nam là điều cần làm, và xây dựng trung tâm hay hệ thống phát triển đầu ra cho những nghiên cứu.

Trong giai đoạn tiếp theo, anh mong muốn trở thành một giáo sư nghiên cứu chuyên sâu về ung thư, tập trung về cơ chế di căn, nguyên nhân hàng đầu gây tử vong, theo đuổi vị trí chuyên gia trong giới học thuật ở Hoa Kỳ. Anh hy vọng sẽ ở lại Chicago, thành phố đã chiếm được trái tim anh, nơi anh muốn đóng góp có ý nghĩa cho cộng đồng ở đây./.

Poster phỏng vấn đặc biệt dành cho TS. Nguyễn Chí Long nhân kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Nhật Bản và Việt Nam

 

[1] PGS.TS. Nguyễn Duy Thăng, nguyên PGĐ BV Trung ương Huế, Phó Chủ tịch thường trực Hội Ung thư Thừa Thiên Huế là bác sĩ đầu tiên tại Việt Nam chữa lui nhiều bệnh ung thư hoàn toàn bằng tế bào gốc.

* Nguồn ảnh sử dụng trong bài viết từ Facebook nhân vật

Kiểm tra lại

Xu hướng công nghệ năm 2024 và sự đón nhận

Tác giả: Ảnh: Nguồn Internet Ngành công nghệ năm 2023 được đánh giá là sôi …